Ο π. Ηλίας Μάκος μιλά στην «Ο.Α» για όσα βίωσε δίπλα στον Αρχιεπίσκοπο που συνέβαλε στην ανασύσταση της Ορθοδόξου Αυτοκεφάλου Εκκλησίας, με αφορμή το βιβλίο του για τον σπουδαίο Ιεράρχη
Όταν αρχικά του ανατέθηκε η ευθύνη της Πατριαρχικής Εξαρχίας στην Εκκλησία της Αλβανίας, ρωτήθηκε ο Αναστάσιος από Ελληνα δημοσιογράφο εάν σκόπευε να αναδειχθεί σε «Παπαφλέσσα» του καιρού μας. Του απάντησε αφοπλιστικά ότι του ταίριαζε καλύτερα ως πρότυπο ο Ιωάννης Καποδίστριας!
«Η σημαντική και πρωτοποριακή αυτή φυσιογνωμία της εποχής μας απέδειξε τη γνήσια χριστιανική ζωή με λόγια, έργα και συμπεριφορές. Από τα μικρά και ασήμαντα της καθημερινότητας, μέχρι και τα μεγάλα και βαρυσήμαντα, τα δύσκολα διλήμματα, τις μεγάλες αποφάσεις και τις καθοριστικές επιλογές του. Με τη στάση ζωής του απέδειξε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι ανεξάρτητα από την καταγωγή, την γλώσσα και τη θρησκεία τους». Με τα παραπάνω λόγια, ο π. Ηλίας Μάκος, συνοψίζει μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» τα στοιχεία, που χαρακτήριζαν τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας Αναστάσιο, έναν σπουδαίο ιεράρχη ο οποίος συνέβαλε με το έργο του στην ανασύσταση και στην ανόρθωση της Ορθόδοξης Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Αλβανίας μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού στην Αλβανία το 1990.
Ο καταγόμενος από την Hπειρο π. Ηλίας Μάκος συνέγραψε το βιβλίο: «Ανάσταση από τον Αναστάσιο: Η πορεία της Εκκλησίας της Αλβανίας από το 1991 έως σήμερα-Αναστημένοι βηματισμοί», όπου εκεί αναφέρεται με πληθώρα στοιχείων -πολλά εκ των οποίων παραμένουν άγνωστα έως και σήμερα- στο έργο του Αναστάσιου και στην πορεία της Εκκλησίας της Αλβανίας.
«Θέλησα να μεταφέρω στο βιβλίο τα γενόμενα στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας, που αποκαλύπτουν πως η πίστη και μέσα στις καταιγίδες μεγαλουργεί» υπογραμμίζει στην «Ο.Α» ο π. Ηλίας αναφερόμενος στο κίνητρο που τον ώθησε στην συγγραφή του βιβλίου. Ο ίδιος από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 και μετά είχε επισκεφτεί την Αλβανία αρκετές φορές -με την ιδιότητα τότε του δημοσιογράφου και πριν ακόμη ενδυθεί του ιερατικού σχήματος -και είχε την δυνατότητα να διαπιστώσει από κοντά το πολύπλευρο έργο του Αναστάσιου, που απευθυνόταν σε όλους ανεξαρτήτως θρησκεύματος.
ΑΞΕΧΑΣΤΗ ΕΙΚΟΝΑ
«Το βασικό επίτευγμα του Αναστάσιου ήταν το ότι συνέβαλε στην αναγέννηση από τις στάχτες της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας» τονίζει ο π. Ηλίας και συνεχίζει αφηγούμενος το εξής συμβάν έτσι όπως το βίωσε ο ίδιος: «Αξέχαστη έχει παραμείνει στη μνήμη μου η εικόνα σ’ έναν μισογκρεμισμένο ναό με φθαρμένες αγιογραφίες και με εκ νέου αγιασμένη τη βεβηλωμένη Αγία Τράπεζα, όπου ο γυναικωνίτης χρησίμευε για αποθήκη ζωοτροφών. Εκεί στήθηκε βιαστικά ένα τέμπλο, τοποθετήθηκαν τα απαραίτητα εντός του Ιερού Βήματος και με δάκρυα στα μάτια ο ιερέας καλούσε στο Μεγάλο Δείπνο ύστερα από πολλά χρόνια: ‘Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε…’. Αυτός ο ναός στη συνέχεια αναστηλώθηκε και ξαναβρήκε τους κανονικούς του ρυθμούς».
Δεν ήταν λίγες οι δυσχέρειες με τις οποίες βρέθηκε αντιμέτωπος ο π. Ηλίας Μάκος ως προς την συγκέντρωση και την αξιολόγηση του κατάλληλου υλικού, έτσι ώστε να αποτελέσει μέρος του προς έκδοση βιβλίου. Και αυτό επειδή στο εκκλησιαστικό θέμα της Αλβανίας ενεπλάκησαν και πολιτικοί παράγοντες, ενώ προέκυψαν και εθνικιστικές σκοπιμότητες. Άλλωστε, το νέο καθεστώς στα Τίρανα τηρούσε κατά το πρώτο διάστημα εχθρική στάση απέναντί του, επειδή θεωρούσε ότι αποτελούσε απειλή για την εθνική ταυτότητα της χώρας.
Οταν αρχικά του ανατέθηκε η ευθύνη της Πατριαρχικής Εξαρχίας στην Εκκλησία της Αλβανίας, ρωτήθηκε ο Αναστάσιος από Έλληνα δημοσιογράφο εάν σκόπευε να αναδειχθεί σε «Παπαφλέσσα» του καιρού μας. Ο Αναστάσιος του απάντησε αφοπλιστικά ότι του ταίριαζε καλύτερα ως πρότυπο ο Ιωάννης Καποδίστριας! Μάλιστα με αφορμή επίσκεψή του στην Κέρκυρα το 2018 είχε αποκαλύψει, ότι από την νεανική του ηλικία τον ενέπνεε και το έργο του Καποδίστρια.
Χαρακτηριστικό επίσης του πνεύματος από το οποίο εμφορείτο ο Αναστάσιος και της αντίληψης που είχε για την αποστολή του, ήταν και το εξής περιστατικό που αναφέρεται στο βιβλίο: Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης του «Μεγάλου Μηνύματος» στο Οικουμενικό Πατριαρχείο με αφορμή την εκλογή του ως Αρχιεπίσκοπος (12 Ιουλίου 1992) και την ώρα που υπέγραφε το έγγραφο -το οποίο κατά την παράδοση είναι πάνω σε σελίδα του Ευαγγελίου επί της Αγίας Τράπεζας- διαπίστωσε ότι εκεί εμπεριεχόταν το ευαγγελικό ανάγνωσμα της Μεγάλης Παρασκευής. «Αυτό το εξέλαβε σαν αναγγελία του σταυρού που επί τους ώμους του θα βάσταζε στην Αλβανία. Δεν θόλωσε όμως το αναστάσιμο βλέμμα και η πασχάλια πρόθεση και διάθεσή του» υπογραμμίζει ο π. Ηλίας.
Το συγκινητικό περιστατικό στο νεκροταφείο της Κλεισούρας και το δώρο ενός γιατρού προς τον Ιεράρχη, που το χάρισε σε άλλον ασθενή!
«Περιφερόταν για αρκετή ώρα μόνος του ανάμεσα στα μνήματα που προορίζονταν για τους Έλληνες στρατιώτες. Και όταν ανεβήκαμε στο πατάρι του ναού της Μονής, όπου ήταν στοιβαγμένα σε κουτιά τα οστά των πεσόντων στον πόλεμο του 1940 με δάκρυα τα φιλούσε!»
Πολλές υπήρξαν οι στιγμές που βίωσε ο π. Ηλίας δίπλα στον Αναστάσιο. Κάποιες από αυτές αποτυπώθηκαν πιο έντονα στη μνήμη του και μας τις μεταφέρει αυτούσιες: «Θυμάμαι έντονα ένα περιστατικό στο νεκροταφείο της Κλεισούρας το 2010, όταν κάλυψα δημοσιογραφικά την επίσκεψη του Αναστάσιου εκεί. Περιφερόταν για αρκετή ώρα μόνος του ανάμεσα στα μνήματα που προορίζονταν για τους Έλληνες στρατιώτες. Αυτά τότε ήταν ακόμη κενοί τάφοι με σταυρούς. Ήταν ιδιαίτερα συγκινημένος» σημειώνει ο π. Ηλίας συνεχίζοντας την αφήγησή του: «Και όταν ανεβήκαμε στο πατάρι του ναού της Μονής, όπου ήταν στοιβαγμένα σε κουτιά τα οστά των πεσόντων στον πόλεμο του 1940 με δάκρυα τα φιλούσε! Έδωσε αγώνα γι’ αυτό το νεκροταφείο, προκειμένου να αναγνωριστεί ως στρατιωτικό. Επίσης όταν επισκέφθηκε το Αργυρόκαστρο, όπου συμμετείχα και εγώ στο μεσημεριανό γεύμα λίγων ατόμων που δόθηκε στο Επισκοπείο, μου έκανε εντύπωση το ότι ρωτούσε συνεχώς τον Μητροπολίτη Δημήτριο και τους λαϊκούς συνεργάτες του για τις ανάγκες των παιδιών αλλά και των φτωχών. Τους παρότρυνε μάλιστα να βοηθούν όσο περισσότερο μπορούν. Αγαπούσε τον άνθρωπο -τον κάθε άνθρωπο- με μια αγάπη που δεν ευχαριστεί μόνο, αλλά και ωφελεί τον άλλο, χωρίς να τον αναγκάζει να ασφυκτιά».
Ιδιαίτερη εντύπωση είχε προκαλέσει στον π. Ηλία και ένα άλλο γεγονός, το οποίο αναδεικνύει περίτρανα το μεγαλείο της ψυχής του Αναστάσιου. Πριν από αρκετά χρόνια είχε στείλει στον μακαριστό Αναστάσιο ο τότε καθηγητής ιατρικής και πρύτανης στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Δημήτρης Γλάρος ένα ειδικό νοσοκομειακό κρεβάτι. Αυτό ήταν κατάλληλο για να το χρησιμοποιεί και να κοιμάται κάπως ξεκούραστα ο Αναστάσιος προκειμένου να ανακουφίζεται τόσο από τους πόνους, που ένιωθε στο σώμα αλλά και τα αναπνευστικά προβλήματα που αντιμετώπιζε. Και όμως ο Αναστάσιος δεν επωφελήθηκε από αυτό το δώρο. Ναι μεν το αποδέχθηκε, αλλά χωρίς να χάσει χρόνο το χάρισε σε έναν Αλβανό που αντιμετώπιζε παρόμοια θέματα υγείας. «Αυτός ήταν ο Αναστάσιος! Ήταν εντυπωσιακό. Έδειχνε την αγάπη του προς τους ανθρώπους με πρωτότυπες λύσεις και προτάσεις, οι οποίες συνέβαλαν στην ανόρθωση της κοινωνίας της Αλβανίας» σχολιάζει ο π. Ηλίας.
Η ΕΚΛΟΓΗ, ΟΙ ΔΡΑΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ, Η ΕΝΤΟΝΗ ΠΟΛΕΜΙΚΗ, ΤΟ ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΟ ΕΡΓΟ
Στις σελίδες αυτού του βιβλίου παρατίθενται μια σειρά από σημαντικά και εν πολλοίς άγνωστα στο ευρύ κοινό γεγονότα, ενδιαφέροντα έγγραφα αλλά και φωτογραφίες από τις προσπάθειες για την ανασυγκρότηση της Ορθοδοξίας στην Αλβανία. Αρχικά παρουσιάζεται μια σύντομη αλλά σωστά τεκμηριωμένη ανασκόπηση της ιστορικής διαδρομής της Εκκλησίας της Αλβανίας από την ίδρυσή της μέχρι την πτώση του κομμουνισμού και την εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος στην Αλβανία και την αναγνώριση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Στη συνέχεια εκτίθενται κατά χρονολογική σειρά γεγονότα όπως π.χ. η εκλογή ως Αρχιεπισκόπου του Αναστασίου Γιαννουλάτου, οι αντιδράσεις που υπήρξαν από ακραίους κύκλους εντός και εκτός της Αλβανίας, οι δυσκολίες συγκρότησης της Ιεράς Συνόδου, οι δραματικές διαβουλεύσεις και η έντονη πολεμική που αναπτύχθηκε περί του θέματος αυτού, το πολύπλευρο ανακαινιστικό, αναγεννητικό, κοινωνικό, φιλανθρωπικό και οικοδομικό έργο της Εκκλησίας της Αλβανίας που απευθύνθηκε σε ολόκληρο τον αλβανικό λαό, χωρίς να εισχωρούν θρησκευτικές ή φυλετικές διακρίσεις, και μέσα από την παράθεση συγκεκριμένων και λεπτομερών στοιχείων. Ιδιαίτερα επίπονο και σημαντικό υπήρξε το αναστηλωτικό έργο δεδομένου ότι οι περισσότεροι ορθόδοξοι ναοί είχαν γκρεμιστεί ή είχαν μετατραπεί σε γυμναστήρια, αποθήκες, εστιατόρια κ.α. Ενδιαφέρον βεβαίως παρουσιάζουν και οι πληροφορίες σχετικά με την προσωπικότητα του Αναστασίου όπως και οι αναφορές από το ιεραποστολικό του έργο στη διαλυμένη και αναζωογονημένη από τον ίδιο Εκκλησία της Αλβανίας.
ΔΟΛΟΦΟΝΙΕΣ ΚΛΗΡΙΚΩΝ
Τα αποτελέσματα της διακυβέρνησης της Αλβανίας από την κομμουνιστική δικτατορία υπήρξαν καταστροφικά τόσο για την εκεί ελληνική κοινότητα αλλά και για την Ορθοδοξία. Από το 1944 έως και το 1968 περίπου 200 κληρικοί δολοφονήθηκαν ή φυλακίστηκαν και πολλοί ήταν αυτοί που αποσχηματίσθηκαν. Σε 2169 ανήλθαν οι ναοί αλλά και τα τζαμιά που έκλεισαν ή άλλαξαν χρήση, ενώ κατασχέθηκαν όλα τα θρησκευτικά κειμήλια. Το 1977 στον αλβανικό ποινικό κώδικα προστέθηκε διάταξη σύμφωνα με την οποία φυλακίζονταν υπό απάνθρωπες συνθήκες ή εξορίζονταν (από 3 έως και 10 χρόνια) όποιος ανέπτυσσε την οποιαδήποτε θρησκευτική δραστηριότητα. Απαγορεύτηκαν η προσευχή, η νηστεία, ο σχηματισμός του σημείου του σταυρού, η φύλαξη εικόνων, το άναμμα του καντηλιού, η διακίνηση θρησκευτικού υλικού κ.α. Και σαν να μην ήταν αρκετά τα παραπάνω οι δάσκαλοι παρακινούσαν τους μαθητές των σχολείων να καταδίδουν τους γονείς τους, εάν έπεφτε στην αντίληψή τους κάποια δραστηριότητα με θρησκευτικό χαρακτήρα!
Η πτώση του καθεστώτος βρήκε την ορθόδοξη κοινότητα της Αλβανίας να διαθέτει στις τάξεις της 11 ιερείς, οι οποίοι ήταν όλοι τους ηλικιωμένοι, και τρεις μόνο διακόνους. Η πρώτη μετά την άρση των απαγορεύσεων θεία λειτουργία τελέστηκε στις 12 Δεκεμβρίου 1990 στον Ι. Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Μπεράτι -όπου συμμετείχαν και μουσουλμάνοι- ενώ ακολούθησε λίγες ημέρες μετά στις 25 Δεκεμβρίου η χριστουγεννιάτικη θεία λειτουργία στη Δερβιτσάνη Αργυροκάστρου.
*Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
Leave a Reply