Του Πανοσιολογιωτάτου Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου πατρός Γερασίμου Φραγκουλάκη
Αννόβερο Γερμανίας
Η ιστορική πορεία των σχέσεων μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας χαρακτηρίζεται συχνά από περιόδους εντάσεων. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ως «Πρώτος μεταξύ ίσων» στη διοικητική δομή της Ορθοδοξίας, είχε πάντοτε τον ρόλο της εγγυήσεως της εκκλησιαστικής τάξεως και της ενότητος των Τοπικών Εκκλησιών, κατά το «ίνα ώσιν εν» (Ιω. 17,21). Η Ρωσική Εκκλησία, αναγνωρισμένη ως Πατριαρχείο τον 16ο αιώνα, ανέπτυξε ισχυρή εθνική και εκκλησιαστική ταυτότητα, συχνά επιθυμώντας να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο εντός του Ορθοδόξου κόσμου.
Παρόλο που η Κωνσταντινουπολίτιδα Εκκλησία αποτελεί την Μητέρα Εκκλησία για το Πατριαρχείο της Μόσχας, δεν έπαψε ποτέ η Εκκλησία της Ρωσίας να προσπαθεί να μειώνει και να υποβιβάζει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, από την πρώτη στιγμή της ίδρυσή της.
Τα περιστατικά που δείχνουν αυτή την στάση της Ρωσικής Εκκλησίας είναι πάρα πολλά και η περιγραφή τους θα μπορούσε να αποτελέσει περιεχόμενο πολλών τόμων, θα αναφέρουμε μόνο κάποια από αυτά, τα οποία αναδεικνύουν την παραβατική πορεία του Πατριαρχείου Μόσχας.
Ακόμη και αυτή η αναγνώρισή της ως Αυτοκέφαλης Εκκλησίας, απετέλεσε παραβίαση της εκκλησιαστικής τάξεως. Μέχρι τον 15ο αιώνα η Ρωσική Εκκλησία υπαγόταν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. ΤΟ 1448 όμως Ρώσοι Ιεράρχες υπό το βάρος των εξελίξεων που ακολούθησαν στην Κωνσταντινούπολη προχώρησαν μονομερώς στην εκλογή δικού τους Μητροπολίτη, του Ιωνά, χωρίς να ενημερώσουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Αυτή η ενέργεια αποτέλεσε το πρώτο βήμα προς την αυθαίρετη ανεξαρτησία της ρωσικής εκκλησιαστικής διοικήσεως. Η πλήρης και επίσημη αναγνώριση έγινε το 1589, όταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας βρέθηκε στην Μόσχα και μετά από πολιτικές και οικονομικές πιέσεις υπέγραψε την Πράξη που αναγνώριζε το Πατριαρχείο Μόσχας και τον Πατριάρχη Ιώβ ως νόμιμο Προκαθήμενο της Ρωσικής Εκκλησίας, σηματοδοτώντας έτσι την πλήρη Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ρωσίας.
Από την πρώτη στιγμή το Πατριαρχείο Μόσχας καλλιεργώντας το παραπλανητικό αφήγημα της «Τρίτης Ρώμης» άρχισε να λειτουργεί ως εν δυνάμει ηγέτης της παγκοσμίου Ορθοδοξίας, προβάλλοντας πάντα την αριθμητική του δύναμη σε πιστούς, αριθμός ο οποίος αυξήθηκε ιδιαίτερα στην εποχή της Σοβιετικής Ένωσης που πολλές χώρες προσαρτίστηκαν σε αυτήν και οι Εκκλησίες τους υποχρεώθηκαν να υπαχθούν στην Ρωσική Εκκλησία.
Όπως προαναφέρθηκε θα γίνει αναφορά σε κάποιες περιπτώσεις από τις πάρα πολλές που υπάρχουν και αναδεικνύουν την παραβατική συμπεριφορά της Ρωσικής Εκκλησίας.
Έτσι λοιπόν ως μη όφειλε παραβιάζοντας ετσιθελικά εκκλησιαστική πράξη και Ιερούς Κανόνες, το Πατριαρχείο Μόσχας ίδρυσε και διατήρησε εκκλησιαστικές δομές στην Δυτική Ευρώπη και στην Αμερική. Οι εκκλησιαστικές αυτές δομές που ίδρυσε το Πατριαρχείο Μόσχας στη Δυτική Ευρώπη και στην Αμερική περιλαμβάνουν κυρίως την Αρχιεπισκοπή Ρωσικών Εκκλησιών στη Δυτική Ευρώπη και τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία Εκτός Ρωσίας (ROCOR). Η Αρχιεπισκοπή Ρωσικών Εκκλησιών στη Δυτική Ευρώπη ιδρύθηκε το 1921, μετά τη Ρωσική Επανάσταση, για να εξυπηρετήσει τους Ρώσους εμιγκρέδες (άτομα που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα τους, συνήθως λόγω πολιτικών, κοινωνικών ή οικονομικών αναταραχών, και να εγκατασταθούν σε άλλη χώρα ως μετανάστες ή εξόριστοι), που κατέφυγαν στη Γαλλία, τη Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η ROCOR ιδρύθηκε το 1920 στις Ηνωμένες Πολιτείες, ως απάντηση στις πολιτικές αναταραχές και την αποκοπή από τη Μόσχα, και αναπτύχθηκε κυρίως στην Αμερική, αλλά και σε άλλες ηπείρους.
Επιπλέον, το Πατριαρχείο Μόσχας ίδρυσε μετέπειτα ενορίες και επισκοπές σε πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο), κυρίως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, για να εξυπηρετήσει τους Ρώσους μετανάστες και τους Ορθόδοξους πιστούς που εγκαταστάθηκαν εκεί. Στην Αμερική, εκτός από τη ROCOR, ιδρύθηκε και η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική (OCA), η οποία αρχικά ήταν υπό τη δικαιοδοσία της Μόσχας και απέκτησε αυτοκεφαλία από το Πατριαρχείο Μόσχας το 1970.
Η Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής (OCA) αναγνωρίζεται ως αυτοκέφαλη κυρίως από το Πατριαρχείο Μόσχας και μερικές άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες που διατηρούν στενές σχέσεις με τη Ρωσική Εκκλησία, όπως το Πατριαρχείο της Γεωργίας, το Πατριαρχείο Βουλγαρίας και η Ορθόδοξη Εκκλησία της Πολωνίας. Ωστόσο, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, καθώς και οι περισσότερες άλλες τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες, δεν αναγνωρίζουν την OCA ως αυτοκέφαλη, θεωρώντας ότι η κανονική δικαιοδοσία για την Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική ανήκει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Έτσι, η OCA παραμένει σε μια ιδιότυπη κατάσταση, όπου η αυτοκεφαλία της είναι αποδεκτή μόνο από συγκεκριμένες Εκκλησίες και όχι από το σύνολο της Ορθοδοξίας.
Το 1996 το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποκατέστησε την Αυτόνομη Εκκλησία της Εσθονίας. Η Ρωσική Εκκλησία αντέδρασε και έθεσε σε ακοινωνησία το Οικουμενικό Πατριαρχείο διακόπτοντας τις σχέσεις της με το Φανάρι και διατηρώντας την δική της εκκλησιαστική διοίκηση.
Προς ενημέρωση: ο όρος ακοινωνησία στην εκκλησιαστική ορολογία αναφέρεται στη διακοπή της εκκλησιαστικής και λειτουργικής κοινωνίας μεταξύ δύο ή περισσότερων εκκλησιαστικών σωμάτων ή προσώπων. Αυτό σημαίνει ότι τα μέρη που βρίσκονται σε ακοινωνησία δεν συμμετέχουν από κοινού στη Θεία Ευχαριστία, στις ιερές ακολουθίες και στα μυστήρια, ουσιαστικά διακόπτοντας κάθε επίσημη σχέση συνεργασίας και επικοινωνίας σε εκκλησιαστικό επίπεδο. Η ακοινωνησία αποτελεί σοβαρό μέτρο που λαμβάνεται συνήθως ως αντίδραση σε δογματικές ή κανονικές διαφωνίες.
Σε αρκετές περιπτώσεις το Πατριαρχείο Μόσχας προσάρτησε ενορίες που ανήκαν σε άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, όπως στην Μολδαβία και στην Γεωργία, προκαλώντας έτσι έντονη δυσαρέσκεια και διαμαρτυρίες από τις αντίστοιχες Εκκλησίες.
Το Πατριαρχείο Μόσχας διατήρησε τον έλεγχο της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ιαπωνία και στην Κίνα παρότι ανήκουν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Το 2014 η Μόσχα δεν αναγνώρισε τις αποφάσεις της Πανορθόδοξης Σύναξης των Προκαθημένων στο Φανάρι, επικαλουμένη διάφορες διαφωνίες.
Το 2016 παρόλο που η Ρωσική Εκκλησία είχε επιβάλλει αρκετά «θέλω» της δεν συμμετείχε στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης και προσπάθησε μέχρι τελευταία στιγμή να την σαμποτάρει.
Το 2018 το Οικουμενικό Πατριαρχείο παραχώρησε Αυτοκεφαλία στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας. Η ρωσική Εκκλησία αντέδρασε έντονα, διακόπτοντας την ευχαριστιακή κοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και λίγο αργότερα και με το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, την Εκκλησία της Ελλάδος και την Εκκλησία της Κύπρου επειδή αναγνώρισαν την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας, ενώ συνεχίζει σε άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες με διάφορους τρόπους να ασκεί πιέσεις, ενδεχομένως και απειλές για να μην την αναγνωρίσουν.
Το 2019 ίδρυσε την Εξαρχία Αφρικής, διορίζοντας κληρικούς και εξαγοράζοντας κάποιους από αυτούς, ίδρυσε ενορίες στα κανονικά εδάφη του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, σε αντίποινα στον Πατριάρχη Αλεξανδρείας επειδή αναγνώρισε την Αυτοκέφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας.
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει εκφράσει επανειλημμένα τη στήριξή της προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τις πολιτικές του, ιδιαίτερα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022. Ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος έχει δημοσίως δικαιολογήσει τις ενέργειες της Ρωσίας, αποδίδοντας στον πόλεμο θρησκευτική διάσταση και προβάλλοντας το επιχείρημα της υπεράσπισης των ρωσικών αξιών και της Ορθοδοξίας ενισχύοντας έτσι την πολιτική γραμμή του Κρεμλίνου. Ωστόσο, υπάρχουν και φωνές εντός της Ρωσικής Εκκλησίας που εκφράζουν διαφωνία ή ανησυχία για τον πόλεμο, αν και αυτές παραμένουν μειοψηφικές και συχνά αντιμετωπίζουν περιορισμούς ή διώξεις.
Εξυπακούεται ότι και η επίθεση που εξαπέλυσαν οι μυστικές υπηρεσίες της Ρωσίας προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη τυγχάνουν της αποδοχής και υποστηρίξεως του Πατριαρχείου Μόσχας.
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία δηλώνει ότι διατηρεί ανόθευτο το Ορθόδοξο Δόγμα, ωστόσο αρκετές ενέργειες της έχουν προκαλέσει αμφισβητήσεις και αντιδράσεις από άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες.
Συμπερασματικά, η στάση και οι ενέργειες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τα τελευταία χρόνια έχουν συμβάλει σημαντικά στη διαμόρφωση ενός νέου εκκλησιαστικού τοπίου, γεμάτου προκλήσεις και εντάσεις.
Leave a Reply