Βυζαντινή Μουσική
Μιχάλης Κουτσός, Φιλόλογος – Συγγραφέας
ᾨδὴ α’ Ὁ Εἱρμὸς [1]
«Ἔσωσε λαόν, θαυματουργῶν Δεσπότης,
Ὑγρὸν θαλάσσης κῦμα χερσώσας πάλαι·
Ἑκὼν δὲ τεχθεὶς ἐκ Κόρης, τρίβον βατήν,
Πόλου τίθησιν ἡμῖν· ὃν κατ οὐσίαν,
Ἶσόν τε Πατρί, καὶ βροτοῖς δοξάζομεν».
Απλή σύνταξη
Δεσπότης θαυματουργῶν πάλαι έσωσε λαόν,
χερσώσας υγρὸν κῦμα θαλάσσης.
τεχθείς δὲ εκὼν ἐκ Κόρης,
τίθησιν ἡμῖν τρίβον πόλου[2] βατήν
ὅν κατ’ οὐσίαν ίσόν τε Πατρί καὶ βροτοῖς δοξάζομεν.
Μετάφραση
Ο Δεσπότης Χριστός τότε έσωσε τον Ισραηλιτικό λαό με θαύμα,
αφού μετέβαλε σε ξηρά το υγρό κύμα της Ερυθράς Θάλασσας.
Τώρα όμως, αφού γεννήθηκε με την θέλησή Του από Κόρη Παρθένο, έκανε ευκολοδιάβατο τον δρόμο από την γη στον ουρανό.
Αυτόν, πού είναι ως Θεός ομοούσιος με τον Πατέρα
και ως άνθρωπος ομοούσιος με μας τους ανθρώπους,
αυτόν δοξάζουμε.
α΄ τροπάριο α΄ Ωδής
Ἤνεγκε γαστὴρ ἡγιασμένη Λόγον,
Σαφῶς ἀφλέκτῳ ζωγραφουμένη βάτῳ,
Μιγέντα μορφῇ, τῇ βροτησίᾳ Θεόν,
Εὔας τάλαιναν, νηδὺν ἀρᾶς τῆς πάλαι,
Λύοντα πικρᾶς, ὃν βροτοὶ δοξάζομεν.
Απλή σύνταξη
Γαστὴρ ἡγιασμένη ήνεγκε Λόγον,
ζωγραφουμένη σαφῶς ἀφλέκτῳ βάτῳ,
Θεόν μιγέντα μορφῇ τῇ βροτησίᾳ,
λύοντα τάλαιναν νηδὺν Εὔας τῆς πάλαι πικρᾶς ἀρᾶς,
ὃν βροτοὶ δοξάζομεν.
Μετάφραση
Μια αγιασμένη γαστέρα έφερε στον κόσμο τον Λόγο του Θεού,
της οποίας καθαρή προτύπωση είναι η άφλεκτος βάτος.
Τον Θεό που ήρθε σε μείξη με θνητή φύση
και απάλλαξε την δύστυχη κοιλιά της Εύας
από την παλιά πικρή κατάρα,
αυτόν εμείς οι θνητοί δοξάζουμε.
Ερμηνεία
Εδώ γίνεται αντιπαράθεση «της γαστρός» της Θεοτόκου με την «νηδύν» της Εύας. Ίσως να υπάρχει θεολογική διαφορά, διότι για την Θεοτόκο μιλάμε για γαστέρα, όπως ακούμε και στο τροπάριο «την γαρ σην γαστέρα πλατυτέραν ουρανών εποίησε ..». Η «γαστήρ» της Θεοτόκου είναι αγιασμένη, διότι δέχτηκε τον Θεάνθρωπο Χριστό, ενώ η «νηδύς» της Εύας δυστυχισμένη, διότι συνδέεται με μια πικρή κατάρα: να γεννάει με πόνους τα παιδιά της και να πεθαίνουν «ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἀποστροφή σου, καὶ αὐτός σου κυριεύσει» Γεν.γ΄,16). Αυτήν την κατάρα ήρθε να καταλύσει ο δημιουργός και καταλύτης των πάντων. Η «γαστήρ» της Θεοτόκου έφερε τον Ζωοδότη Χριστό στον κόσμο, είναι δηλαδή ζωηφόρος, ενώ η «νηδύς» της Εύας έφερε τον πόνο και τον θάνατο, δηλαδή είναι θανατηφόρος.
Η «γαστήρ» της Θεοτόκου προτυπώνεται πολύ καθαρά με την «άφλεκτο βάτο», την οποία είδε ο Μωυσής στο όρος Σινά, όταν το πυρ της θεότητας έφλεγε αλλά δεν έκαιγε την βάτο. Αυτή η βάτος είναι η «γαστήρ» της Θεοτόκου και όπως η βάτος δεν κάηκε, όταν δέχτηκε το πυρ της θεότητας, έτσι και η Θεοτόκος δεν κάηκε από τον Θεό Λόγο, όταν σχηματίστηκε μέσα της ο μικρός Χριστός.
Το «δοξάζομεν» μας θυμίζει το «άσωμεν τω Κυρίω, ενδόξως γαρ δεδόξασται» της Α΄ Ωδής της Παλαιάς Διαθήκης.
β΄ τροπάριο α΄ Ωδής
Ἔδειξεν ἀστὴρ τὸν πρὸ ἡλίου Λόγον,
Ἐλθόντα παῦσαι τὴν ἁμαρτίαν Μάγοις,
Σαφῶς πενιχρὸν εἰς σπέος τὸν συμπαθῆ,
Σὲ σπαργάνοις ἑλικτόν· ὃν γεγηθότες,
Ἶδον τὸν αὐτόν, καὶ βροτὸν καὶ Κύριον.
Απλή σύνταξη
Αστὴρ έδειξεν Μάγοις τὸν πρὸ ἡλίου Λόγον,
Σὲ τὸν συμπαθῆ ελθόντα εἰς πενιχρὸν σπέος[3]
σαφῶς σπαργάνοις ἑλικτόν παῦσαι τὴν ἁμαρτίαν
ὃν γεγηθότες, ίδον[4] τὸν αὐτόν καὶ βροτὸν καὶ Κύριον.
Μετάφραση
Το αστέρι έδειξε στους Μάγους τον Λόγο του Θεού,
που υπήρξε πριν από τον ήλιο και συμπάσχει μαζί μας,
αυτόν που ήρθε μέσα σε μια πολύ φτωχική σπηλιά
με σπάργανα τυλιγμένος, για να παύσει την αμαρτία.
Αυτόν με πολλή χαρά τον αναγνώρισαν
ταυτόχρονα και σαν θνητό και σαν Θεό.
Ερμηνεία
Εδώ γίνεται αναφορά στον ερχομό των Μάγων, το αστέρι που τους οδήγησε και το πρόσωπο που πήγαν να προσκυνήσουν. Οι Μάγοι ασχολούνταν με τα αστέρια, αλλά αυτό το αστέρι ήταν διαφορετικό από τα άλλα. Δεν ήταν τόσο ψηλά, αλλά χαμηλά, ούτε στεκόταν ακίνητο, όπως τα αστέρια, αλλά άλλοτε προχωρούσε και άλλοτε σταματούσε. Οι Μάγοι με τις μελέτες, που έκαναν, κατέληξαν στον συμπέρασμα ότι γεννιέται όχι μόνο ένας βασιλιάς αλλά και ένας Θεός, διότι δεν θα ξεκινούσαν ένα τόσο κοπιαστικό ταξίδι από τα βάθη της Περσίας. Το αστέρι λοιπόν αυτό έδειξε στους Μάγους τον Θεό Λόγο, τον νοητό Ήλιο της Δικαιοσύνης
Ο Χριστός ήρθε από τα ουράνια παλάτια και τον ουράνιο θρόνο σε μια φτωχική σπηλιά για να γεννηθεί, διότι «ουκ ην τόπος εν τω καταλύματι..» Τα άλογα ζώα παραχώρησαν στον Χριστό ένα δικό τους χώρο, ενώ οι λογικοί άνθρωποι δεν είχαν να παραχωρήσουν ένα κατάλυμα. Αυτά δεν είναι τυχαία αλλά έχουν σκοπό να μας διδάξουν την ταπείνωση, που αποτελεί το εμβόλιο κατά του εγωισμού. Ακόμη ο μικρός Χριστούλης στις εικονογραφήσεις της Γέννησης του Χριστού είναι τυλιγμένος σε σάβανα και όχι σε σπάργανα, σε τάφο και όχι σε φάτνη και όλα αυτά έχουν βαθύ συμβολισμό.
Πώς λοιπόν δικαιολογείται αυτή η άκρα ταπείνωση του Μεγάλου μας Βασιλιά; Δικαιολογείται πρώτον γιατί ο Χριστός συμπάσχει ως άνθρωπος μαζί μας για τις τόσες συμφορές, που πάθαμε, αφότου απομακρυνθήκαμε από αυτόν και δεύτερον γιατί έρχεται ως Θεός να σώσει τον άνθρωπο από αγάπη. Έχουμε συνεπώς κάθε λόγο να χαιρόμαστε για τον Θεό που έγινε άνθρωπος για εμάς.
ᾨδὴ γ’ Ὁ Εἱρμὸς
Νεῦσον πρὸς ὕμνους οἰκετῶν Εὐεργέτα,
Ἐχθροῦ ταπεινῶν τὴν ἐπηρμένην ὀφρύν,
Φέρων τε Παντεπόπτα τῆς ἁμαρτίας,
Ὕπερθεν ἀκλόνητον, ἐστηριγμένους,
Μάκαρ, μελῳδοὺς τῇ βάσει τῆς πίστεως.
Απλή σύνταξη
Εὐεργέτα νεῦσον[5] πρὸς ὕμνους οἰκετῶν,
ταπεινῶν τὴν ἐπηρμένην[6] ὀφρύν[7] εχθροῦ,
φέρων τε, Παντεπόπτα[8], ύπερθεν τῆς ἁμαρτίας,
μελῳδούς ἐστηριγμένους ἀκλόνητον, Μάκαρ,
τῇ βάσει τῆς πίστεως.
Μετάφραση
Ευεργέτα Χριστέ, δέξε τους ύμνους των δούλων Σου,
ταπεινώνοντας το υπερήφανο φρύδι του εχθρού μας
και υψώνοντας πάνω από κάθε αμαρτία, Παντεπόπτα,
αυτούς που σε υμνούν και που είναι ακλόνητα στηριγμένοι,
Μακάριε, στο θεμέλιο της πίστεως.
α΄ τροπάριο γ΄ Ωδής
Νύμφης πανάγνου τὸν πανόλβιον τόκον
Ἰδεῖν ὑπὲρ νοῦν ἠξιωμένος χορός,
Ἄγραυλος ἐκλονεῖτο τῷ ξένῳ τρόπῳ.
Τάξιν μελῳδοῦσάν τε τῶν Ἀσωμάτων,
Ἄνακτα Χριστόν, ἀσπόρως σαρκούμενον.
Απλή σύνταξη
Χορός ἠξιωμένος ιδεῖν ὑπὲρ νοῦν
τὸν πανόλβιον τόκον πανάγνου Νύμφης,
ἐκλονεῖτο άγραυλος τῷ ξένῳ τρόπῳ
τάξιν τε τῶν Ἀσωμάτων μελῳδοῦσάν,
Ἄνακτα Χριστόν ἀσπόρως σαρκούμενον.
Μετάφραση
Ο χορός (των ποιμένων) που αξιώθηκε να δει,
χωρίς να μπορεί να το συλλάβει ανθρώπινος νους,
τον τρισμακάριστο τόκο της πάναγνης Νύφης
συγκλονίζονταν καθώς έπαιζαν τους αυλούς τους στα χωράφια
από τον παράξενο αυτό τρόπο γέννησης
και με το πλήθος των αγγέλων που μελωδούσαν
τον Βασιλέα Χριστό που είχε άσπορη σάρκωση
Ερμηνεία
Μετά τους Μάγους έρχεται η σειρά ο υμνογράφος να αναφερθεί και στο τι γίνεται έξω από την σπηλιά με τους βοσκούς και τους αγγέλους. Στη γη στήνεται χορός «αγραυλούντων» και στον ουρανό χορός αγγέλων. Οι βοσκοί πήραν το σύνθημα από τους Αγγέλους αλλά και από το προσωπικό τους βίωμα, όταν είδαν το γεγονός που ξεπερνούσε κάθε νου, τον παράξενο τρόπο με τον οποίο μια πάναγνη Παρθένα γεννάει το τρισμακάριστο τόκο, τον Σωτήρα Χριστό. Οι Άγγελοι, όταν είδαν την ενανθρώπιση του Χριστού παραξενεύτηκαν. Εξίσου παραξενεύτηκαν και οι απλοί βοσκοί, όταν άκουσαν τους Αγγέλους να ψέλνουν το «Δόξα εν Υψίστοις…»
Οι βοσκοί αξιώθηκαν πρώτοι για την καθαρότητα της καρδιάς τους και την απλότητα του χαρακτήρα τους να πληροφορηθούν και να δουν με τα ίδια τους τα μάτια τον «Ἄνακτα Χριστόν». Ενώνεται Γη και ουρανός, η υλική φύση με την άυλη και γίνονται ένα. Η σπηλιά γίνεται ουρανός, για να χωρέσει τον αχώρητο, η Παρθένος θρόνος χερουβικός, ο Θεός γίνεται άνθρωπος και ο άνθρωπος θεός.
Στο τροπάριο αυτό τονίζεται η γέννηση του Χριστού από την Θεοτόκο και η άσπορη ενσάρκωση του Χριστού. Και τα δύο μας υποδηλώνουν τον υπερφυσικό τρόπο της Γέννησης του Χριστού, για να επαληθευτεί το: «Όπου Θεός βούλεται νικάται φύσεως τάξις».
β΄ τροπάριο γ΄ Ωδής
Ὕψους ἀνάσσων οὐρανῶν εὐσπλαγχνίᾳ,
Τελεῖ καθ’ ἡμᾶς ἐξ ἀνυμφεύτου Κόρης,
Ἄϋλος ὢν τὸ πρόσθεν· ἀλλ’ ἐπ’ ἐσχάτων
Λόγος παχυνθεὶς σαρκί, τὸν πεπτωκότα,
Ἵνα πρὸς αὐτὸν ἑλκύσῃ πρωτόκτιστον.
Απλή σύνταξη
Ανάσσων ύψους οὐρανῶν,
εὐσπλαγχνίᾳ τελεῖ καθ’ ἡμᾶς ἐξ ἀνυμφεύτου Κόρης
άϋλος ὢν τὸ πρόσθεν ἀλλ’ ἐπ’ ἐσχάτων Λόγος παχυνθεὶς σαρκί
ίνα πρὸς αὐτὸν ἑλκύσῃ τὸν πεπτωκότα πρωτόκτιτον[9]. .
Μετάφραση
Βασιλεύοντας στο ύψος των ουρανών
από ευσπλαχνία έρχεται σε εμάς από την ανύμφευτη Κόρη,
ο Λόγος του Θεού, που ήταν προηγουμένως άυλος
αλλά εσχάτως έγινε υλικός με την σάρκωση,
για να ελκύσει κοντά του τον πρωτόπλαστο, που ήταν σε πτώση.
Ερμηνεία
Στην Κυριακή προσευχή λέμε «ο εν τοις ουρανοίς» και στο τροπάριο της Θ. Λειτουργίας ψάλλουμε «ωσαννά ο εν τοις Υψίστοις..» αναγνωρίζοντας ότι ο Θεός κατοικεί στα ύψιστα των ουρανών όχι του ουρανού, κατά ανθρωπομορφική έκφραση. Ο απ. Παύλος ανέβηκε μέχρι τρίτου ουρανού. Στα όρη έγιναν τα πιο σημαντικά γεγονότα της Αγ. Γραφής, ο Θεός «ανάσσει», βασιλεύει στα ύψη, γι αυτό και λέμε «ελθέτω η βασιλεία σου».
Αν ο υμνογράφος τονίζει το ύψος που κατοικεί ο Θεός είναι γιατί θέλει να τονίσει πόσο χαμηλά έπεσε για να σηκώσει τον «πεπτωκότα άνθρωπον» από ευσπλαχνία. Αυτός ο άυλος προ αιωνίων χρόνων έγινε υλικός με το να πάρει το ανθρώπινο σώμα και να γίνει από Υιός του Θεού και Υιός του Ανθρώπου, προκειμένου να μας σηκώσει από την πτώση, όπου έπεσε ο άνθρωπος με την αμαρτία. Είναι τόσο σημαντικό το γεγονός της Γέννησης του Χριστού, ώστε ο υμνογράφος έρχεται και ξανάρχεται στο ίδιο θέμα αναπτύσσοντάς το κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο.
ᾨδὴ δ’ Εἱρμὸς
«Γένους βροτείου τὴν ἀνάπλασιν πάλαι,
ᾌδων Προφήτης Ἀββακούμ, προμηνύει,
Ἰδεῖν ἀφράστως ἀξιωθεὶς τὸν τύπον.
Νέον βρέφος γάρ, ἐξ ὄρους τῆς Παρθένου,
Ἐξῆλθε λαῶν, εἰς ἀνάπλασιν Λόγος».
Απλή σύνταξη
Ἀββακοὺμ προφήτης πάλαι
ἀξιωθεὶς ιδεῖν ἀφράστως[10] τὸν τύπον[11]·
προμηνύει άδων τὴν ἀνάπλασιν γένους βροτείου
Νέον βρέφος γάρ, Λόγος, εξῆλθε ἐξ ὄρους,
τῆς Παρθένου, εἰς ἀνάπλασιν λαῶν.
Μετάφραση
Ο προφήτης Αββακούμ στην παλιά Διαθήκη,
όταν αξιώθηκε να δει την προτύπωση,
που δεν περιγράφεται με λόγια,
προφήτευσε ψάλλοντας την ανάπλαση του ανθρωπίνου γένους,
διότι πρωτοφανές βρέφος, ο Λόγος του Θεού, βγήκε από το όρος, δηλαδή την Παρθένο, για την ανάπλαση των λαών.
α΄ τροπάριο δ΄ Ωδής
Ἶσος προῆλθες τοῖς βροτοῖς ἑκουσίως,
Ὕψιστε, σάρκα προσλαβὼν ἐκ Παρθένου,
Ἰὸν καθᾶραι τῆς δρακοντείας κάρας,
Ἄγων ἅπαντας πρὸς σέλας ζωηφόρον,
Θεὸς πεφυκώς ἐκ πυλῶν ἀνηλίων.
Απλή σύνταξη
Προῆλθες ἑκουσίως ίσος τοῖς βροτοῖς,Ὕψιστε,
σάρκα προσλαβὼν ἐκ Παρθένου,
καθᾶραι ιὸν τῆς δρακοντείας κάρας,
άγων ἅπαντας, Θεὸς πεφυκώς,
ἐκ πυλῶν ἀνηλίων πρὸς ζωηφόρον σέλας,
Μετάφραση
Ήρθες με την θέλησή σου, Ύψιστε Θεέ, σαν ίσος με τους θνητούς
παίρνοντας σάρκα από την Παρθένο,
για να καθαρίσεις το φαρμάκι του κεφαλιού του δράκοντα
οδηγώντας όλους τους ανθρώπους, σαν Θεός που είσαι από τη φύση σου, από τις ανήλιες πύλες σε ζωοδότη αστέρα.
Ερμηνεία
Εδώ τονίζεται η εκούσια πρόσληψη της ανθρώπινης σάρκας από τον Χριστό με αποτέλεσμα να γίνει ίσος με τους θνητούς αλλά κυρίως η θεραπεία από την προσβολή του ιού του δράκοντα. Δράκων είναι ο Πονηρός, που εμφανίστηκε ως φίδι στους Πρωτοπλάστες και τους προέτρεψε να παρακούσουν τον Θεό και να προσβληθεί θανατηφόρα ο άνθρωπος. Εμβολιάστηκε δηλαδή ο άνθρωπος από τον Διάβολο με το εμβόλιο του εγωισμού, δηλαδή της αμαρτίας, εμβολιάστηκε όμως και από τον Χριστό με το εμβόλιο της ταπείνωσης, που δρα ως αντίδοτο του εγωισμού και τη αμαρτίας. Ο θάνατος έφερε τον άνθρωπο στα ανήλια μέρη του Άδου, όπου ο Χριστός μετά την ανάστασή του με την εις Άδου κάθοδο, θα τραβήξει τον Αδάμ και την Εύα καθώς και όσους μετανόησαν, από τα ανήλιαγα μέρη στο φως, από τον θάνατο στην ζωή. Κι αυτό χάρη στο Θεό, που είναι το σέλας, το φωτεινότατο αστέρι, που φέρνει τη ζωή, γιατί είναι ζωηφόρο.
β΄τροπάριο δ΄ Ωδής
Ἔθνη τὰ πρόσθεν τῇ φθορᾷ βεβυσμένα.
Ὄλεθρον ἄρδην δυσμενοῦς πεφευγότα,
Ὑψοῦτε χεῖρας, σὺν κρότοις ἐφυμνίοις,
Μόνον σέβοντα Χριστόν, ὡς εὐεργέτην,
Ἐν τοῖς καθ ἡμᾶς συμπαθῶς ἀφιγμένον.
Απλή σύνταξη
Ἔθνη τὰ πρόσθεν τῇ φθορᾷ βεβυσμένα[12].
πεφευγότα ἄρδην όλεθρον δυσμενοῦς,
Ὑψοῦτε χεῖρας σὺν κρότοις ἐφυμνίοις,
σέβοντα μόνον Χριστόν ὡς εὐεργέτην,
ἀφιγμένον συμπαθῶς εν τοῖς καθ ἡμᾶς.
Μετάφραση
Έθνη βυθισμένα προηγουμένως στη φθορά,
που ξεφύγατε πολύ γρήγορα τον όλεθρο της καταστροφής
υψώστε τα χέρια σας και χειροκροτήστε και ψάλλετε,
δείχνοντας σεβασμό στον Χριστό, τον μόνο ευεργέτη,
που ήρθε στα δικά μας πράγματα με πολλή συμπάθεια.
Ερμηνεία
Ο υμνογράφος απευθύνεται σε όλα τα έθνη, τα οποία ήταν βυθισμένα στη φθορά και τον θάνατο αλλά ξέφυγαν αμέσως μετά την Γέννηση του Χριστού από τον όλεθρο και την καταστροφή, και τους ζητάει να σηκώσουν τα χέρια και να χειροκροτήσουν ψέλνοντας. Έτσι θα δείξουν την χαρά και τον σεβασμό στον Θεό, τον ευεργέτη τους, διότι αυτός προέτρεψε τους Μαθητές λέγοντας «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα έθνη» και με την «συμπάθεια», την ευσπλαχνία που έδειξε ευεργέτησε όχι μόνο τους Εβραίους αλλά και τους ανθρώπους όλου του κόσμου.
γ΄τροπάριο δ΄ Ωδής
Ῥίζης φυεῖσα τοῦ Ἰεσσαὶ Παρθένε,
Ὅρους παρῆλθες, τῶν βροτῶν τῆς οὐσίας,
Πατρὸς τεκοῦσα τὸν πρὸ αἰώνων Λόγον.
Ὡς ηὐδόκησεν αὐτός, ἐσφραγισμένην,
Νηδὺν διελθεῖν τῇ κενώσει τῇ ξένῃ.
Απλή σύνταξη
Παρθένε, φυεῖσα ρίζης τοῦ Ἰεσσαὶ,
παρῆλθες όρους τῆς οὐσίας τῶν βροτῶν,
τεκοῦσα τὸν πρὸ αἰώνων Λόγον Πατρὸς.
Ὡς ηὐδόκησεν αὐτός διελθεῖν
ἐσφραγισμένην νηδὺν τῇ κενώσει τῇ ξένῃ.
Μετάφραση
Παρθένε Παναγία μου, εσύ που γεννήθηκες από την ρίζα του Ιεσσαί
ξεπέρασες του νόμους της ανθρώπινης πραγματικότητας
με το να γεννήσεις τον προαιώνιο Λόγο του Πατρός.
Έτσι ευδόκησε αυτός ο Υιός και Λόγος του Πατρός
να περάσει μέσα από την σφραγισμένη γαστέρα της Παρθένου
με μια γέννηση υπερφυσική.
Ερμηνεία
Ο Ιεσσαί ήταν ο πατέρας του Δαυίδ από όπου κατάγεται και ο μνήστορας της Παρθένου και συνεπώς η Παρθένος είναι «῾Ράβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς, Χριστέ, ἐκ τῆς Παρθένου ἀνεβλάστησας· ἐξ ὄρους ὁ αἰνετὸς κατασκίου δασέος» σύμφωνα με την δ΄ ωδή της πεζής Καταβασίας των Χριστουγέννων. Όμως η Παρθένος Μαρία με το να γεννήσει τον Χριστό ξεπέρασε όλους τα όρια της ανθρώπινης φύσης και των φυσικών νόμων, διότι γεννήθηκε εξ επαγγελίας και από ηλικιωμένους και στείρους γονείς. Και δεν είναι μυστήριο μόνο η γέννηση από ηλικιωμένους και στείρους γονείς αλλά και αυτή καθεαυτή η γέννα της αποτελεί θαύμα. Η Θεοτόκος χαρακτηρίστηκε ως η κλειστή πύλη του Ναού του Σολομώντος, από την οποία δεν θα περνούσε κανένας παρά μόνο ο απεσταλμένος του Θεού. Από αυτήν την πύλη, την «ἐσφραγισμένην νηδὺν», δηλαδή την κοιλιά της Παρθένου, πέρασε ο Χριστός και κράτησε την παρθενία της Θεοτόκου και έτσι την «κατέσχεν απήμαντον». Αυτή ήταν η «ευδοκία του Πατρός», δηλαδή το σχέδιο της Θείας Οικονομίας για την σωτηρία του ανθρώπου, η οποία έλαβε σάρκα και οστά με μια «κένωση ξένη», δηλαδή με μια γέννηση παράξενη και υπερφυσική.
ᾨδὴ ε’ Εἱρμὸς
«Ἐκ νυκτὸς ἔργων, ἐσκοτισμένης πλάνης
Ἱλασμὸν ἡμῖν Χριστὲ τοῖς ἐγρηγόρως,
Νῦν σοι τελοῦσιν ὕμνον, ὡς εὐεργέτῃ,
Ἔλθοις πορίζων εὐχερῆ τε τὴν τρίβον,
Καθ’ ἣν ἀνατρέχοντες, εὕροιμεν κλέος».
Απλή σύνταξη
Χριστὲ έλθοις πορίζων[13] ἡμῖν τοῖς ἐγρηγόρως
Iλασμὸν εὐχερῆ τε τὴν τρίβον
Ἐξ ἔργων νυκτὸς ἐσκοτισμένης πλάνης,
Νῦν τελοῦσιν[14] ὕμνον Σοι ὡς εὐεργέτῃ,
Καθ’ ἣν ἀνατρέχοντες εὕροιμεν[15] κλέος.
Μετάφραση
Χριστέ μου, είθε να έλθεις ως ευσπλαχνία σε μας,
που είμαστε σε εγρήγορση
και να κάνεις ευκολοδιάβατο τον δρόμο του Ουρανού
σε μας που τότε ήμασταν σκοτισμένοι,
από τα έργα του σκότους και της πλάνης.
Τώρα όμως ψέλνουμε ύμνους σε Σένα σαν ευεργέτης που είσαι,
Αυτόν τον δρόμο διατρέχοντας είθε να βρούμε δόξα ουράνια.
α΄τροπάριο ε΄ Ωδής
Ἀπηνὲς ἔχθος, τὸ πρὸς αὐτὸν Δεσπότης
Τεμὼν διαμπάξ, σαρκὸς ἐν παρουσίᾳ,
ίνα[16] κρατοῦντος ὤλεσε ψυχοφθόρου,
Κόσμον συνάπτων, ταῖς ἀΰλοις οὐσίαις,
Τιθεὶς προσηνῆ, τὸν Τεκόντα τῇ κτίσει.
Απλή σύνταξη
Δεσπότης τεμὼν διαμπάξ απηνὲς ἔχθος τὸ πρὸς αὐτὸν,
ἐν παρουσίᾳ σαρκὸς ὤλεσε ίνα κρατοῦντος
συνάπτων κόσμον ψυχοφθόρου ταῖς ἀΰλοις οὐσίαις,
τιθεὶς τὸν Τεκόντα προσηνῆ τῇ κτίσει.
Μετάφραση
Ο Δεσπότης Θεός έκοψε σύρριζα την απηνή έχθρα προς αυτόν
και με την σαρκική του παρουσία κατέστρεψε
την δύναμη του ψυχοφθόρου κοσμοκράτορα
συνάπτοντας τον υλικό κόσμο με τα άυλα πνεύματα
και κάνοντας αυτόν, που γεννήθηκε, φιλικό με την κτίση.
Ερμηνεία
Ο άνθρωπος μετά την πτώση ήταν εχθρικός απέναντι του Θεού και έπρεπε ο Χριστός να μας φιλιώσει με τον Θεό και να παύσει επιτέλους αυτή η έχθρα μεταξύ Θεού και ανθρώπων. Αυτό αποφάσισε ο Δεσπότης Θεός, να διαλύσει μια και καλή την προς τον Θεό έχθρα. Ο Χριστός έγινε ο μεσολαβητής και έφερε την ειρήνη επί της γης, δηλαδή συμφιλίωση του ανθρώπου με τον Θεό. Πώς έγινε αυτό;
Με το να συντρίψει την δύναμη του εχθρού, που δεν είναι άλλος από τον άρχοντα του κόσμου τούτου, τον άρχοντα του σκότους, τον Διάβολο, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως ψυχοφθόρος, διότι οδηγεί τις ψυχές στη φθορά, τον όλεθρο και την καταστροφή. Κι ακόμα σύναψε τον φθαρτό άνθρωπο με τις άυλες δυνάμεις και έκανε τους ανθρώπους να ζουν μια αγγελική ζωή κι έτσι έκανε τον Κτίστη φιλικό με την κτίση.
β΄ τροπάριο ε΄ Ωδής
Ὁ λαὸς εἶδεν ὁ πρὶν ἠμαυρωμένος
Μεθ’ ἡμέραν φῶς τῆς ἄνω φρυκτωρίας·
Ἔθνη Θεῷ δέ κλῆρον Υἱὸς προσφέρει
Νέμων ἐκεῖσε τὴν ἀπόρρητον χάριν,
Οὗ πλεῖον ἐξήνθησεν ἡ ἁμαρτία.
Απλή σύνταξη
O πρὶν ἠμαυρωμένος o λαὸς εἶδεν
μεθ’ ἡμέραν φῶς τῆς ἄνω φρυκτωρίας·
Υἱὸς δέ προσφέρει Θεῷ Ἔθνη κλῆρον
νέμων ἐκεῖσε τὴν ἀπόρρητον χάριν,
οὗ πλεῖον ἐξήνθησεν ἡ ἁμαρτία.
Μετάφραση
Ο λαός, που ζούσε προηγουμένως στο σκοτάδι,
είδε μετά την ημέρα, που ήρθε ο Χριστός, το Φως του Χριστού,
και με το οποίο δόθηκε το Θείο μήνυμα, όπως με τους πυρσούς.
Ο Υιός και Λόγος του Θεού προσφέρει στον Θεό
τα Έθνη σαν κληρονομιά που του ανήκει
διανέμοντας από εκεί την ανεκλάλητη Χάρη,
εκεί όπου περίσσευσε υπερβολικά η αμαρτία.
Ερμηνεία
Στους δύο πρώτους στίχους τονίζεται το φως του Χριστού, που δόθηκε στους ανθρώπους με συμβολικό τρόπο (φρυκτωρία) και φώτισε όλο τον κόσμο, με αποτέλεσμα να φέρει την ειρήνη, σε αντίθεση με το σκοτάδι που επικρατούσε μέχρι τότε.
Στους υπόλοιπους στίχους τονίζονται τα έθνη που είναι στην δικαιοδοσία του Υιού και Λόγου του Θεού και αυτός τα προσφέρει στον Θεό Πατέρα, για να τα απονείμει την απόρρητη Χάρη του, γατί σε αυτά πλεόνασε η αμαρτία. Τα έθνη ακολουθώντας την ειδωλολατρία απομακρύνθηκαν από τον Θεό και μπλέχτηκαν σε έριδες και πολέμους και έτσι έχασαν την ειρήνη, που δίνει ο Θεός στους ανθρώπους
ᾨδὴ στ’ Εἱρμὸς
«Ναίων Ἰωνᾶς, ἐν μυχοῖς θαλαττίοις,
Ἐλθεῖν ἐδεῖτο, καὶ ζάλην ἀπαρκέσαι.
Νυγεὶς ἐγὼ δέ, τῷ τυραννοῦντος βέλει,
Χριστὲ προσαυδῶ, τὸν κακῶν ἀναιρέτην,
Θᾶττον μολεῖν σε τῆς ἐμῆς ῥαθυμίας».
Απλή σύνταξη
Ἰωνᾶς ναίων[17] ἐν μυχοῖς θαλαττίοις,
ἐδεῖτο ελθεῖν καὶ ἀπαρκέσα[18]ι ζάλην.
Εγὼ δέ νυγεὶς[19] τῷ βέλει του τυραννοῦντος,
Χριστὲ, προσαυδῶ[20] τὸν ἀναιρέτην κακῶν,
μολεῖν Σε θᾶττον τῆς ἐμῆς ῥᾳθυμίας.
Μετάφραση
Όταν ο Ιωνάς κατοικούσε μέσα στα βάθη της θάλασσας,
παρακαλούσε να έρθει σε Σένα, Κύριε,
και τη ψυχική τρικυμία, που τον κατείχε, να την απομακρύνεις.
Αλλά εγώ, αφού πληγώθηκα από το βέλος του τυράννου Διαβόλου, Χριστέ, σε εσένα απευθύνομαι, που είσαι ο εξολοθρευτής των κακών,
να έλθεις σε μένα πιο γρήγορα από την δικιά μου ραθυμία.
α΄ τροπάριο στ΄ Ωδής
Ὃς ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεὸς Λόγος,
Νυνὶ κρατύνει μὴ σθένουσαν τὴν πάλαι
Ἰδὼν φυλάξαι τὴν καθ ἡμᾶς οὐσίαν,
Καθεὶς ἑαυτὸν δευτέρᾳ κοινωνίᾳ
Αὖθις προφαίνων, τῶν παθῶν ἐλευθέραν.
Απλή σύνταξη
Ὃς ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς Θεὸν Θεὸς Λόγος,
νυνὶ κρατύνει τὴν καθ ἡμᾶς οὐσίαν
ιδὼν σθένουσαν τὴν πάλαι μὴ φυλάξαι,
καθεὶς ἑαυτὸν δευτέρᾳ κοινωνίᾳ
αὖθις προφαίνων ἐλευθέραν τῶν παθῶν.
Μετάφραση
Αυτός που ήταν από την αρχή Θεός Λόγος προς τον Θεό
τώρα ενισχύει την υπόστασή μας,
όταν είδε την εδώ και καιρό φύση μας εξασθενισμένη
ώστε να μην μπορεί να την διαφυλάξει,
έβαλε τον εαυτό του σε μια δεύτερη κοινωνία
αποδεικνύοντάς την και πάλι ελεύθερη από τα πάθη.
Ερμηνεία
Ο υμνογράφος στον πρώτο στίχο εμπνέεται από την αρχή του Ευαγγελίου του Ιωάννου, ο οποίος λέγει: «1.1 ᾽Εν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος», για να τονίσει την πρώτη κοινωνία του Υιού του Θεού με τον Θεό Πατέρα προ αμνημονεύτων χρόνων. Η δεύτερη κοινωνία του Υιού του Θεού πραγματοποιήθηκε όταν ο Χριστός έγινε κοινωνός της ανθρώπινης φύσης. Κι αυτό το έκανε γιατί είδε την ανθρώπινη φύση εξασθενημένη και ήρθε, για να την δυναμώσει (κρατύνει). Ο άνθρωπος δεν διατήρησε την δυνάμει αθάνατη ουσία του, δεν μπόρεσε να την φυλάξει και την υποδούλωσε στον Διάβολο. Γι αυτό ήρθε ο Χριστός για ελευθερώσει τον άνθρωπο από τα πάθη του και να τον κάνει ελεύθερο, όπως ήταν πρώτα μέσα στον Παράδεισο.
β΄ τροπάριο στ΄ Ωδής
Ἷκται δι’ ἡμᾶς ἐξ ὀσφύος Ἀβραὰμ,
πεσόντας λυγρῶς ἐν σκότει τῶν πταισμάτων,
ἐγεῖραι Υἱοὺς τῶν κάτω νενευκότων
ο κατοικῶν φῶς καὶ φάτνην παρ’ ἀξίαν.
Νῦν εὐδοκήσας εἰς σωτηρίαν βροτῶν.
Απλή σύνταξη
Ἷκται δι’ ἡμᾶς ἐξ ὀσφύος Ἀβραὰμ,
πεσόντας λυγρῶς ἐν σκότει τῶν πταισμάτων,
ἐγεῖραι Υἱοὺς τῶν κάτω νενευκότων
ο κατοικῶν φῶς καὶ φάτνην παρ’ ἀξίαν.
Νῦν εὐδοκήσας εἰς σωτηρίαν βροτῶν.
Μετάφραση
Από το σπέρμα του Αβραάμ ήρθε ο Χριστός για εμάς,
οι οποίοι είχαμε φοβερή πτώση και ζούσαμε
μέσα στο σκοτάδι των παραπτωμάτων,
για να φέρει στον κόσμο Υιούς από αυτούς
που από το βάρος τους έστρεφαν προς τα κάτω,
αυτός που κατοικεί μέσα στο φως
και σε μια φάτνη χωρίς να του αξίζει,
θέλησε να πραγματοποιήσει το σχέδιό του
για την σωτηρία των ανθρώπων.
Ερμηνεία
Η αναφορά γίνεται στον Αβραάμ και το σπέρμα του Αβραάμ, τους απογόνους του. Ο Θεός υποσχέθηκε στον Αβραάμ ότι μετά από την προσωρινή του στέρηση από παιδιά, θα αποκτήσει απογόνους όσοι είναι οι κόκκοι της αμμουδιάς. Από τον Αβραάμ κατάγονται όλοι εκείνοι οι προφήτες, που μίλησαν για τον Χριστό πολλά χρόνια πριν γεννηθεί αυτός, αλλά και για εμάς που είχαμε φοβερή πτώση μέσα στο σκοτάδι των παραπτωμάτων μας. Ο Χριστός που είναι «το Φως το Αληθινόν» ήρθε να μας φωτίσει τα σκοτάδια μας και να μας κάνει και εμάς φωτεινούς με έργα του φωτός και όχι του σκότους. Ο Χριστός λοιπόν κατοικεί μέσα στο φως, το φως είναι το περιβόλαιόν του «ο περιβαλλόμενος φως ως ιμάτιον» και παρ’ όλα αυτά ανέστειλε την φωτεινότητά του προς το παρόν, για έρθει να γεννηθεί μέσα σε μια φτωχική φάτνη, χωρίς να το αξίζει. «Εκένωσε εαυτόν μορφήν δούλου λαβών» σημαίνει ότι έκρυψε για λίγο την φωτεινότητα της Θεότητάς του, έγινε υλικός άνθρωπος, για να αναπλάσει τον άνθρωπο, να τον απαλλάξει από «τον χιτώνα που τον ελέγχει» και να τον ντύσει με την βασιλική πορφύρα, την φωτεινή για να μπορεί να εισέλθει «εν ταις λαμπρότησι των αγίων». Αυτή ήταν «η ευδοκία του», η θέλησή του για την σωτηρία των ανθρώπων.
ᾨδὴ ζ’ Εἱρμὸς
«Τῷ παντάνακτος ἐξεφαύλισαν πόθῳ,
Ἄπλητα θυμαίνοντος ἠγκιστρωμένοι,
Παῖδες τυράννου δύσθεον γλωσσαλγίαν,
Οἷς εἴκαθε πῦρ ἄσπετον, τῷ Δεσπότῃ,
Λέγουσιν· Εἰς αἰῶνας εὐλογητὸς εἶ».
Απλή σύνταξη
Παῖδες ἠγκιστρωμένοι τῷ πόθῳ παντάνακτος
ἐξεφαύλισαν[21] δύσθεον γλωσσαλγίαν τυράννου
θυμαίνοντος άπλητα[22], Οἷς ἄσπετον[23] πῦρ εἴκαθε
λέγουσιν τῷ Δεσπότῃ εὐλογητὸς εἶ εἰς αἰῶνας.
Μετάφραση
Οι τρεις Παίδες αγκιστρωμένοι με πόθο στον Παντάνακτα Χριστό, καταφρόνησαν τη βλάσφημη διαταγή του τυράννου
που ήταν τόσο θυμωμένος, που να μην πλησιάζεται.
Σ’ αυτούς υποχώρησε η φωτιά που δεν περιγράφεται,
σ’ αυτούς που έψελναν στον Δεσπότη Χριστό:
«είσαι ευλογημένος, Κύριε, εις τους αιώνας των αιώνων».
α΄τροπάριο ζ΄ Ωδής
Ὑπηρέτας μὲν ἐμμανῶς καταφλέγει,
Σῴζει δὲ παφλάζουσα ῥοιζηδὸν νέους,
Ταῖς ἑπταμέτροις καύσεσι πυργουμένη,
Οὓς ἔστεφε φλόξ, ἄφθονον τοῦ Κυρίου,
Νέμοντος, εὐσεβείας ἕνεκα, δρόσον.
Απλή σύνταξη
Καταφλέγει μὲν ἐμμανῶς υπηρέτας,
σῴζει δὲ παφλάζουσα ῥοιζηδὸν[24] νέους,
πυργουμένη ταῖς ἑπταμέτροις καύσεσι,οὓς ἔστεφε φλόξ
τοῦ Κυρίου νέμοντος ἄφθονον δρόσον εὐσεβείας ἕνεκα.
Μετάφραση
Αυτούς, που άναψαν την φωτιά, με μανία τους κατατρώγει
ενώ σώζει νέους παρ’ όλο ότι πάφλαζε συρίζοντας
η φωτιά που κόρωσε με εφταπλάσιες φλόγες.
Αυτούς λοιπόν η φλόγα στεφάνωσε, γιατί ο Κύριος σκόρπιζε
άφθονη δροσιά λόγω της ευσέβειάς τους.
Ερμηνεία
Πρόκειται για το θαύμα των Τριών παίδων, όταν ρίχτηκαν στο καμίνι της φωτιάς. Η φωτιά ως γνωστόν έχει τρεις ικανότητες: την καυστική, την φωτιστική και την απολυμαντική. Η φωτιά στο καμίνι των Τριών Παίδων δεν είχε την καυστική ικανότητα όχι από δική της υπαιτιότητα αλλά με την επέμβαση του Αγγέλου, στον οποίο μεταμορφώθηκε ο Χριστός. Στη θέση της καυστικής ικανότητας μπήκε κατά παραχώρηση Θεού το αντίδοτο της καυστικής ικανότητας η δροσιστική ικανότητα και εδώ είναι το θαύμα. Ο Θεός ο Κύριος των Δυνάμεων που θέσπισε τους νόμους της φύσης, μπορεί να αναστείλει την λειτουργία τους, όποτε αυτός το κρίνει. Το ίδιο ακριβώς έκανε και στην Παναγία, προτύπωση της οποίας είναι οι Τρεις Παίδες. Όπως δηλαδή η φωτιά δεν έκαψε τους Τρεις Παίδες, ενώ βρίσκονταν μέσα σε αυτήν, έτσι και το πυρ της Θεότητας δεν έκαψε την κοιλιά της Θεοτόκου, όταν συνέλαβε τον Χριστό.
Και για να μην υπάρχει καμιά αμφιβολία για την αφαίρεση της καυστικής ικανότητας της φωτιάς από την φωτιά των Τριών Παίδων, ο υμνογράφος αντιπαραθέτει τους Τρεις Παίδες που δεν καίγονταν, με τους υπηρέτες της φωτιάς του Ναβουχοδονόσορ , που κατακάηκαν με μανία από την φωτιά. Η φωτιά τριζοκοπούσε και κόρωσε στα εφτά μέτρα και μπορούσε να κατακάψει τα πάντα και όμως δεν κατέκαψε τους Τρεις Παίδες. Το θαύμα αυτό μας θυμίζει το θαύμα του προφήτη Ηλία, όταν αυτός έδωσε εντολή να ρίξουν πολύ νερό γύρω από τα πολλά ξύλα που μαζεύτηκαν σωρό, και ο Προφήτης Ηλίας με την προσευχή του στο Θεό κατέκαψε τα βρεγμένα ξύλα. Στη φωτιά αυτή εκδηλώθηκε η καυστική ικανότητα της φωτιάς, στη φωτιά όμως των Τριών Παίδων ακυρώθηκε.
Η φωτιά των Τριών Παίδων σχημάτισε στεφάνι, για να στεφανώσει τους τρεις αγωνιστές της πίστεως για την ευσέβειά τους.
β΄τροπάριο ζ΄ Ωδής
Ἀρωγὲ Χριστέ, τὸν βροτοῖς ἐναντίον,
Πρόβλημα τὴν σάρκωσιν ἀρρήτως ἔχων,
ᾜσχυνας ὄλβον τῆς θεώσεως φέρων,
Μορφούμενος νῦν· ἧς τινος δι’ ἐλπίδα,
Ἄνωθεν εἰς κευθμῶνας[25] ἤλθομεν ζόφου.
Απλή σύνταξη
Ἀρωγὲ Χριστέ ἔχων ἀρρήτως πρόβλημα τὴν σάρκωσιν,
ήσχυνας τὸν ἐναντίον βροτοῖς φέρων ὄλβον τῆς θεώσεως,
μορφούμενος νῦν, ἧς τινος δι’ ἐλπίδα άνωθεν
ἤλθομεν εἰς κευθμῶνας ζόφου.
Μετάφραση
Χριστέ μου, εσύ που είσαι η βοήθεια μου,
Προβληματίζοντας μας με τον άρρητο τρόπο της σάρκωσης
ντρόπιασες τον εχθρό των ανθρώπων
φέρνοντας την ευτυχία της θέωσης
με το να πάρεις τώρα την μορφή του ανθρώπου.
Και ενώ εμείς είχαμε κάποια ελπίδα να γίνουμε ανώτεροι
κατεβήκαμε στον βαθύ και σκοτεινό κρυψώνα του Άδη.
Ερμηνεία
Η σάρκωση ήταν ένα πρόβλημα για τον Χριστό. Ήθελε με την σάρκωση να νικήσει τον Διάβολο, αλλά προηγουμένως έπρεπε να τον ξεγελάσει. Ντύθηκε λοιπόν την ανθρώπινη αδυναμία και ο Διάβολος σχημάτισε την γνώμη ότι θα μπορέσει να τον νικήσει. Έτσι παρουσιάστηκε στην έρημο και τον έβαλε μπροστά σε πειρασμούς αλλά εκεί που ο Διάβολος νόμισε ότι νίκησε, ήταν η Σταυρική Θυσία του Χριστού. Ο Διάβολος πανηγύρισε αλλά ξέχασε ότι ο Θεός του είπε ότι από το σπέρμα του Αδάμ θα γεννηθεί άνθρωπος, του οποίου ο Διάβολος θα συντρίψει τη φτέρνα αλλά αυτός ο άνθρωπος θα συντρίψει την κεφαλή του, και θα επιφέρει θανάσιμο τραύμα. . Η Ανάσταση του Κυρίου ήταν καταλυτική για τον Διάβολο, γιατί ο Κύριος «πάτησε τον θάνατο με τον θάνατό του», αλλά και «εσκύλευσε τον Άδη μη πειρασθείς υπ’ αυτού». Κατέβηκε κάτω «εἰς κευθμῶνας ζόφου», τις ζοφερές κρυψώνες του Άδη, κήρυξε την μετάνοια και έσωσε όσους τον πίστεψαν.
Με αυτόν τον ορθόδοξο τρόπο χάρισε την «θέωση» στον Αδάμ, ο οποίος επιδίωξε να την κατακτήσει με ανορθόδοξο τρόπο, ακούγοντας την συμβουλή του Εωσφόρου, να γίνει θεός δείχνοντας ανυπακοή σττν Θεό.
γ΄ τροπάριο ζ΄ Ωδής
Τὴν ἀγριωπόν ἀκρατῶς γαυρουμένην,
Ἄσεμνα βακχεύουσαν ἐξοιστρουμένου,
Κόσμου καθεῖλες πανσθενῶς ἁμαρτίαν·
Οὓς εἵλκυσε πρίν, σήμερον τῶν ἀρκύων,
Σῴζεις δέ σαρκωθεὶς ἑκὼν Εὐεργέτα.
Απλή σύνταξη
Καθεῖλες πανσθενῶς ἁμαρτίαν τὴν ἀγριωπόν
γαυρουμένην ἀκρατῶς, βακχεύουσαν άσεμνα
ἐξοιστρουμένου κόσμου,οὓς εἵλκυσε πρίν, σήμερον τῶν ἀρκύων[26],
σῴζεις δέ σαρκωθεὶς ἑκὼν Εὐεργέτα.
Μετάφραση
Εξουθένωσες με κάθε δύναμη την αμαρτία
με το άγριο πρόσωπο, η οποία καυχιόνταν ακράτητα
και χόρευε άσεμνους βακχικούς χορούς ενός κόσμου,
που τον είχε καταλάβει ο οίστρος της αμαρτίας.
Αυτούς που παρέσυρε με παγίδες στο παρελθόν και σήμερα,
αυτούς σώζεις θεληματικά με την ενσάρκωσή σου, Ευεργέτα.
Ερμηνεία
Όλο το τροπάριο τονίζει με τα πιο μελανά χρώματα την αμαρτία που επικρατούσε πριν από τον Χριστό. Η αμαρτία προσωποποιημένη έχει άγρια όψη, καυχιέται ασύστολα, χορεύει άσεμνους βακχικούς χορούς μέσα σε έναν κόσμο, ο οποίος κατατρύχεται από τον οίστρο της αμαρτίας και στήνει πολλές παγίδες θανάτου. Οι περιγραφές είναι πολύ χαρακτηριστικές και αναφέρονται σε πολύ έντονες εικόνες. Για ποια να πρωτομιλήσει κανείς; Μπαίνοντας η αμαρτία, δηλαδή το τελώνιο της αμαρτίας, μέσα στον άνθρωπο, κάνει να αγριεύει ο άνθρωπος και να έχει μια αγριωπή όψη, όπως είναι των δαιμόνων, και όχι αγγελική, που να ακτινοβολεί ηρεμία, γαλήνη και χαρούμενο πρόσωπο.
Το «γαυρουμένη» μας παραπέμπει σε ομηρικούς υπερφίαλους ήρωες, οι οποίοι πέφτουν στην «ύβριν» και φονεύονται. Εξάλλου είναι γνωστή η αρχαιοελληνική αντίληψη για τον άνθρωπο που περιπίπτει στην αλαζονεία, την «Ύβριν», την κατάσταση δηλαδή κατά την οποία ο άνθρωπος δεν σέβεται ούτε τους ανθρώπινους ούτε τους θεϊκούς νόμους και οι θεοί τον τιμωρούν. Έτσι κάνει η αμαρτία τους ανθρώπους.
Οι βακχικοί χοροί, που χόρευαν οι οπαδοί του Διονύσου μετά από μεγάλη οινοποσία, χαρακτηρίζονται για το άσεμνο της συμπεριφοράς και το ξεπέρασμα κάθε σωστής κοινωνικής συμπεριφοράς. Σε αυτήν την κατάσταση, η οποία δυστυχώς εν μέρει διατηρείται και στα σημερινά καρναβάλια, οδηγεί τον άνθρωπο η αμαρτία χωρίς να μπορεί να ελέγξει την συμπεριφορά του και να γίνεται επικίνδυνος και για τους άλλους ανθρώπους.
Ο οίστρος είναι μια μύγα με πολύ φαρμακερό κεντρί, που τσιμπάει κυρίως τα βόδια, τα οποία αρχίζουν να τρέχουν ασταμάτητα, για να απαλλαγούν από αυτά τα τσιμπήματα. Στο τροπάριο της Κασσιανής την Μ. Τρίτη γίνεται λόγος για τον οίστρο της ακολασίας, που κάνει τους ανθρώπους να τρέχουν ασταμάτητα προς την αμαρτία χωρίς να μπορεί κανείς να τους σταματήσει. Ένα τραγούδι ασυνείδητα λέγει την πικρή αλήθεια: «όταν παίρνω φόρα, φόρα κατηφόρα, ούτε ο Θεός ο ίδιος δεν με σταματά». Όταν παίρνει κανείς την κατηφόρα σπρωγμένος από το δέλεαρ της αμαρτίας, δύσκολα μπορεί μόνος του να σταματήσει, παρά μόνο με την βοήθεια του Χριστού.
ᾨδὴ η’ Εἱρμὸς
«Μήτραν ἀφλέκτως εἰκονίζουσι Κόρης,
Οἱ τῆς παλαιᾶς πυρπολούμενοι νέοι,
Ὑπερφυῶς κύουσαν, ἐσφραγισμένην.
Ἄμφω δὲ δρῶσα, θαυματουργίᾳ μιᾷ,
Λαοὺς πρὸς ὕμνον ἐξανίστησι χάρις».
Απλή σύνταξη
Οἱ τῆς παλαιᾶς πυρπολούμενοι ἀφλέκτως νέοι,
εἰκονίζουσι Μήτραν Κόρης,
κύουσαν[27] υπερφυῶς ἐσφραγισμένην.
δρῶσα δὲ Χάρις άμφω θαυματουργίᾳ μιᾷ,
ἐξανίστησι λαοὺς πρὸς ὕμνον,.
Μετάφραση
Οι νέοι, οι αναφερόμενοι στην Παλαιά Διαθήκη,
οι οποίοι πυρπολούνταν χωρίς να φλέγονται,
απεικόνιζαν την μήτρα της Παρθένου, η οποία με υπερφυσικό τρόπο, παρόλο ότι έμεινε έγκυος, έμεινε και πάλι σφραγισμένη.
Η θεία Χάρη και στα δύο αυτά θαύματα,
αφού ενήργησε με μία θαυματουργική δύναμη,
διεγείρει τους πιστούς λαούς στο να υμνούν τον Θεό.
α΄ τροπάριο η΄ Ώδής
Λύμην φυγοῦσα τοῦ θεοῦσθαι τῇ πλάνῃ,
Ἄληκτον ὑμνεῖ τὸν κενούμενον Λόγον.
Νεανικῶς ἅπασα σὺν τρόμῳ κτίσις,
Ἄδοξον εὖχος δειματουμένη φέρειν,
Ῥευστὴ γεγῶσα, κἂν σοφῶς ἐκαρτέρει.
Απλή σύνταξη
Άπασα κτίσις ὑμνεῖ σὺν τρόμῳ νεανικῶς[28]
άληκτον[29] τὸν κενούμενον Λόγον
φυγοῦσα τῇ πλάνῃ λύμην[30] τοῦ θεοῦσθαι,.
δειματουμένη[31] φέρειν άδοξον εὖχος
ρευστὴ γεγῶσα, κἂν σοφῶς ἐκαρτέρει.
Μετάφραση
Όλη η κτίση με τρόμο και με ενθουσιασμό
υμνεί τον αιώνιο Λόγο που παίρνει μορφή ανθρώπου
αποφεύγοντας την καταστροφική πλάνη
του ανθρώπου που ήθελε να γίνει θεός
από φόβο να έχει αυτήν την άδοξη καυχησιά
όντας σε μια ρευστή κατάσταση,
αν και έκανε σοφά που καρτερούσε.
Ερμηνεία
Στο τροπάριο αυτό γίνεται λόγος για την θεοποίηση της κτίσης και όχι του κτίστη, για την πλάνη της ειδωλολατρίας, για την οικειοποίηση της δόξας του Δημιουργού και για τον φόβο μήπως φανερωθεί αυτή οικειοποίηση και ντροπιαστεί ο άνθρωπος. Η ειδωλολατρική πλάνη δεν υπήρχε μόνο στους «εθνικούς» τους δηλαδή λαούς εκτός του Ισραήλ, αλλά συχνά και στον λαό του Ισραήλ, που μια λάτρευε τον Μοναδικό Θεό, μια λάτρευε τα είδωλα. Και είναι πλάνη, γιατί δεν μπορεί κανείς να λατρεύει τα πλάσματα και να αγνοεί τον Πλάστη Θεό. Αυτή είναι οικειοποίηση της δόξας που οφείλεται μόνο και αποκλειστικά στον Θεό. Γι αυτό και στη Νομοθεσία που έδωσε ο Θεός στον Μωυσή στο όρος Σινά ήταν: «ουκ έσονταί σοι άλλοι θεοί πλην εμού» Ο Θεός το έλεγε κατηγορηματικά αλλά οι Ισραηλίτες ξεχνούσαν την εντολή αυτή και λάτρευαν τα είδωλα, γι αυτό όμως και τιμωρούταν. Η θεοποίηση των ειδώλων ήταν μια άμεση προσβολή προς τον Δημιουργό, την οποία αντιλαμβάνονταν και οι ίδιοι οι ει ειδωλολάτρες και έτρεμα, μήπως αποκαλυφθεί η αλήθεια. Οι προφήτες βέβαι και κατοπινοί άγιοι μάρτυρες της εκκλησίας το επεσήμαναν αυτό κυρίως στους άρχοντες που ήταν διώκτες του Χριστού. Τώρα όμως με την Γέννηση του Χριστού ολόκληρη η φύση με νεανικό ζήλο και φρόνημα αναμεμειγμένο με τρόμο για τα λάθη της υμνεί τον Θεό που δεν έχει τέλος ούτε αρχή αλλά είναι όχι απλώς αιώνιος αλλά προαιώνιος. Έπαυσε η ρευστότητα, έπαυσε η προφητεία, γιατί όλες οι προφητείες πραγματοποιήθηκαν και έχουμε ασφάλεια και σταθερότητα στην πίστη μας στον Χριστό.
β΄ τροπάριο η΄ Ώδής
Ἥκεις πλανῆτιν πρὸς νομὴν ἐπιστρέφων,
Τὴν ἀνθοποιὸν ἐξ ἐρημαίων λόφων,
Ἡ τῶν ἐθνῶν ἔγερσις, ἀνθρώπων φύσιν·
Ῥώμην βιαίαν τοῦ βροτοκτόνου σβέσαι,
Ἀνὴρ φανείς τε, καὶ Θεὸς προμηθείᾳ.
Απλή σύνταξη
Η ἔγερσις τῶν ἐθνῶν ήκεις ἐπιστρέφων
τὴν ἀνθοποιὸν φύσιν ἀνθρώπων
ἐξ ἐρημαίων λόφων πρὸς πλανῆτιν νομὴν,
σβέσαι βιαίαν ρώμην τοῦ βροτοκτόνου,
φανείς προμηθείᾳ ανὴρ τε καὶ Θεὸς.
Μετάφραση
Η ανάσταση των εθνών έχει έλθει,
για να φέρει πίσω την ανθοφόρα φύση των ανθρώπων,
οι οποίοι περιπλανιόντουσαν σε έρημους λόφους για τροφή,
για να σβήσει την βίαιη ορμή του ανθρωποκτόνου
με την εμφάνισή του ως άνθρωπος και ως Θεός
από πρόνοια για τον άνθρωπο
Ερμηνεία
Το τροπάριο αυτό αναφέρεται στην επιστροφή των εθνών από τους ερημικούς λόφους, όπου πλανιότανε ο άνθρωπος, για να μπορέσει να χορτάσει την πείνα του, κάνοντας την φύση του ανθρώπου ανθοφόρα και να σβήσει την ορμητική δύναμη του ανθρωποκτόνου Διαβόλου με το να εμφανιστεί ως Θεός και άνθρωπος από αγάπη και πρόνοια για τον άνθρωπο. Πρέπει εδώ να τονίσουμε την αντίθεση ανάμεσα στην ξεραΐλα των λόφων όπου όλα τα έθνη περιπλανιούνται όπως τα ζώα και στην ανθοφορία που αποκτά ο άνθρωπος κοντά στον Χριστό, όταν γίνεται «ευωδία Χριστού». Πρώτα ο Χριστός που έστειλε τους μαθητές στα έθνη «πορευθέντες μαθηταύσατε πάντα τα έθνη» και ύστερα ο απόστολος των Εθνών ο απ. Παύλος εργάστηκαν προς την κατεύθυνση αυτή. Ο Χριστός ως ποιμήν καλός άφησε τα πρόβατα, τους Εβραίους, που ήταν ασφαλισμένα στην μάντρα της εκκλησίας και έτρεξε να βρει το πρόβατο «το απολωλός» και να το φέρει κι αυτό στους κόλπους της εκκλησίας, για να έχει ασφάλεια και σωτηρία.
Ο Διάβολος εδώ εμφανίζεται ως άγριο θηρίο που ορμάει με άγρια μανία και θέλει να κατασπαράξει τους βροτούς και γι αυτό χαρακτηρίζεται ως βροτοκτόνος. Όμως ο Θεός δεν άφησε τον άνθρωπο στα νύχια του βροτοκτόνου Διαβόλου και εμφανίστηκε ως άνθρωπος έχοντας όμως και την θεϊκή του υπόσταση εφαρμόζοντας κατά αυτόν τον τρόπο το σχέδιο της Οικονομίας του Θεού για την σωτηρία του ανθρώπου. Ο Χριστός δεν ήρθε ως εκδικητής γι αυτά που έκανε σε αυτόν ο άνθρωπος, αλλά ως φτωχικός και ταπεινός άνθρωπος που με τη δύναμη και την φώτιση του Θεού έφερε τους ανθρώπους την ειρήνη, την γαλήνη, την ημερότητα και την χαρά. Αυτή η κίνηση είναι εκδήλωση της απέραντης αγάπης του Θεού προς τον άνθρωπο, ο οποίος δεν έπαψε ποτέ να παρακολουθεί τον άνθρωπο στην πορεία του κα να τον βοηθάει, όταν πρέπει.
ᾨδὴ θ’ Εἱρμὸς
Σήμερον ἡ Παρθένος, τίκτει τὸν Δεσπότην, ἔνδον ἐν τῷ Σπηλαίῳ.
«Στέργειν μὲν ἡμᾶς, ὡς ἀκίνδυνον φόβῳ,
Ῥᾷον σιωπήν, τῷ πόθῳ δὲ Παρθένε,
Ὕμνους ὑφαίνειν, συντόνως τεθηγμένους[32],
Ἐργῶδές ἐστιν, ἀλλὰ καὶ Μήτηρ σθένος,
Ὅση πέφυκεν ἡ προαίρεσις δίδου».
Απλή σύνταξη
Σήμερον ἡ Παρθένος, τίκτει τὸν Δεσπότην, ἔνδον ἐν τῷ Σπηλαίῳ.
Ῥᾷον[33] μὲν (εστί) ἡμᾶς στέργειν[34] σιωπήν ὡς ἀκίνδυνον φόβῳ,
Ἐργῶδές[35] δὲ Παρθένε ἐστιν ὑφαίνειν ύμνους
τεθηγμένους συντόνως[36] τῷ πόθῳ
ἀλλὰ Μήτηρ δίδου (ημίν) καὶ σθένος,
όση ἡ προαίρεσις πέφυκεν[37].
Μετάφραση
Είναι ευκολότερο σε μας να αρκεστούμε στη σιωπή
από τον φόβο (μήπως δεν τα καταφέρουμε)
επειδή δεν διατρέχουμε κανένα κίνδυνο,
ενώ αντίθετα είναι πολύ κοπιαστικό, Παρθένε,
να συνθέτεις με πόθο ύμνους πολύ καλά επεξεργασμένους.
Αλλά , Μητέρα μας, δώσε και σε μας δύναμη
όση προαίρεση έχουμε από τη φύση μας.
α΄ τροπάριο θ΄ Ωδής
Δόξα…Μεγάλυνον ψυχή μου
τῆς τρισυποστάτου, καὶ ἀδιαιρέτου Θεότητος τὸ κράτος.
Τύπους ἀφεγγεῖς καὶ σκιὰς παρηγμένας,
Ὦ Μῆτερ ἁγνή, τοῦ Λόγου δεδορκότες,
Νέου φανέντος, ἐκ πύλης κεκλεισμένης,
Δοξούμενοί τε, τῆς ἀληθείας φάος,
Ἐπαξίως σὴν εὐλογοῦμεν γαστέρα.
Απλή σύνταξη
Δόξα…Μεγάλυνον, ψυχή μου,
τῆς τρισυποστάτου καὶ ἀδιαιρέτου Θεότητος τὸ κράτος.
Ὦ Μῆτερ ἁγνή, δεδορκότες τύπους ἀφεγγεῖς καὶ σκιὰς παρηγμένας[38],
τοῦ Λόγου Νέου φανέντος ἐκ πύλης κεκλεισμένης,
δοξούμενοί τε φάος τῆς ἀληθείας εὐλογοῦμεν επαξίως σὴν γαστέρα.
Μετάφραση
Μητέρα μας Αγνή, εμείς που βλέπαμε τις κεκαλυμμένες προτυπώσεις,
για τις οποίες μιλούσαν οι προφήτες και τη σκιά του Νόμου που παρήλθε
με την πρόσφατη εμφάνιση του Λόγου του Θεού από κλεισμένη πύλη γνωρίζοντάς μας το φως της αλήθειας, υμνούμε όπως το αξίζει την αγία σου γαστέρα.
Ερμηνεία
Εδώ γίνεται λόγος για τις προφητείες των προφητών σχετικά με την Γέννηση του Χριστού. Υπήρξαν πολλές προτυπώσεις, προεικονίσεις, όπως του Ησαΐα, του Ιεζεκιήλ κ.λ.π., που περιέγραφαν την έλευση του Χριστού. Οι προτυπώσεις αυτές ήταν κεκαλυμμένες και αποκαλύφτηκαν μόνο με την έλευση του Χριστού και έτσι να επαληθευτούν οι προφητείες των προφητών αυτών. Οι προτυπώσεις αυτές και ο Μωσαϊκός νόμος, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως σκιά, μια κατάσταση δηλαδή ούτε φωτεινή, ούτε σκοτεινή, διότι η προφητείες των προφητών ήταν προκεκαλυμμένος λόγος και έπρεπε να έρθει ο Χριστός, για να επαληθευτούν.
Θεοτοκίον Δοξαστικό Ήχος β’
Παρήλθεν η σκιά τού νόμου, τής χάριτος ελθούσης, ως γάρ η βάτος ουκ εκαίετο καταφλεγομένη, ούτω παρθένος έτεκες, καί παρθένος έμεινας, αντί στύλου πυρός, δικαιοσύνης ανέτειλεν Ήλιος, αντί Μωϋσέως Χριστός, η σωτηρία τών ψυχών ημών.
Προς Γαλάτας Απ. Παύλου 23-25
23 Πρὸ δὲ τοῦ ἐλθεῖν τὴν πίστιν ὑπὸ νόμον ἐφρουρούμεθα συγκεκλεισμένοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι.
24 ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστόν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν·
25 ᾿Ελθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγωγόν ἐσμεν.
β΄ τροπάριο θ΄ Ωδής
Καὶ νῦν…
Μεγάλυνον ψυχή μου, τὴν λυτρωσαμένην, ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας.
Πόθου τετευχώς, καὶ Θεοῦ παρουσίας,
Ὁ χριστοτερπὴς λαὸς ἠξιωμένος,
Νῦν ποτνιᾶται τῆς παλιγγενεσίας.
Ὡς ζωοποιοῦ· τὴν χάριν δὲ Παρθένε,
Νέμοις ἄχραντε, προσκυνῆσαι τὸ κλέος.
Απλή σύνταξη
Μεγάλυνον ψυχή μου τὴν λυτρωσαμένην ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας.
Ὁ ἠξιωμένος χριστοτερπὴς λαὸς
τετευχώς[39] πόθου καὶ παρουσίας Θεοῦ
νῦν ποτνιᾶται[40] τῆς παλιγγενεσίας ως ζωοποιοῦ.
Νέμοις[41] δὲ, ἄχραντε Παρθένε,
τὴν χάριν προσκυνῆσαι τὸ κλέος.
Μετάφραση
Ο λαός που αξιώθηκε να χαίρεται με την εμφάνιση του Χριστού
και πέτυχε να πραγματοποιηθεί ο πρώτος του στόχος
με την Παρουσία του Θεού στον κόσμο
τώρα θερμά σε παρακαλεί να αξιωθεί να δει
την ζωοποιό αναγέννηση (με το Βάπτισμα).
Αξίωσέ μας, Άχραντε Παρθένε, να έχουμε την χάρη
να προσκυνήσουμε την δόξα του Θεού.
Ερμηνεία
Κατά πάγια συνήθεια των υμνογράφων στο τέλος του κανόνα κάνει δέηση να αξιωθούμε να γιορτάσουμε την επομένη γιορτή, δηλαδή την Βάπτιση του Χριστού, όπως γίνεται και με την Σταύρωση και την Ανάσταση του Κυρίου: «Προσκυνούμεν σου τα πάθη Χριστέ, δείξον ημίν και την ένδοξόν σου Ανάστασιν». Τα δύο αυτά γεγονότα όχι μόνο σχετίζονται μεταξύ τους αλλά το ένα συμπληρώνει το άλλο κι αυτό γιατί Βάπτιση Χριστού δεν νοείται χωρίς την Γέννησή του, όπως δεν νοείται και Γέννηση χωρίς Βάπτιση. Η Βάπτιση του Χριστού ολοκληρώνει την Γέννηση του Χριστού, γιατί αν στη Γέννηση γεννήθηκε ο Χριστός με το Βάπτισμα γεννιόμαστε εμείς παίρνοντας το ένδυμα του Χριστού. Η Γέννηση του Χριστού έφερε την δική μας αναγέννηση. Γι αυτό και ο υμνωδός αναφέρεται στο επόμενο μεγάλο γεγονός της Βάπτισης του Χριστού, το οποίο φυσικά θα αποτελέσει αντικείμενο υμνωδίας άλλου υμνογράφου. Από αυτό ακριβώς φαίνεται ότι βρισκόμαστε στο τελευταίο τροπάριο, με το οποίο υμνωδός κλείνει τον υμνολογικό κανόνα που γράφει.
Δηλαδή ο λαός, που χάρηκε με την Γέννηση του Χριστού, πέτυχε τον πρώτο του πόθο, να γεννηθεί δηλαδή ο Σωτήρας Θεός μας. Ο Δεύτερος πόθος είναι η αναγέννησή μας, την οποία ο λαός με δάκρυα στα μάτια και με θερμές ικεσίες παρακαλεί τον Χριστό για την ζωοποιό παλλιγγενεσία, την αναγέννηση δηλαδή του ανθρωπίνου γένους, την οποία παρακαλούμε τον Θεό να μας αξιώσει να την ζήσουμε και να την χαρούμε. Κι αυτό είναι θέμα χάριτος και δωρεάς
[1] Υπόψη ότι οι ειρμοί του Κανόνα, που αποτελούν την Καταβασία του Κανόνα, δεν ερμηνεύονται, μόνο μεταφράζονται, διότι τους έχουμε ερμηνεύσει στον Α΄ τόμο με τον τίτλο «Καταβασίες»
[2] Πόλος= άξονας, τροχιά, (ουράνια τροχιά) τρίβος πόλου= ο δρόμος της ουράνιας τροχιάς, ο δρόμος από τη γη στον ουρανό ή τροχιά γύρω από τον άξονα (Χριστό).
[3] Σπέος = σπηλιά
[4] Ίδον αντί είδον χάρη του μέτρου (ο τύπος αυτός υπάρχει και στην ιωνική διάλεκτο, από την οποία ο Ιωάννης Δαμασκηνός παίρνει αρκετά γλωσσικά στοιχεία)
[5] νεύω (συγκατα-νεύω)= συμφωνώ, δέχομαι
[6] επηρμένη (επαίρομαι= υπερυψώνομαι, υπερηφανεύομαι) =υπερήφανη
[7] οφρύς–ύος= φρύδι
[8] παντεπόπτης (επόπτης επί πάντων)= αυτός που εποπτεύει και τα βλέπει όλα
[9] Πρωτόκτιτον (αντί πρωτόκτιστον χάρη του μέτρου) = πρωτόπλαστον (όπως στον Όμηρο εϋκτίμενον αντί εϋκτίσμενον)
[10] αφράστως (α+φράζω=μιλώ) = απερίφραστα, ανέκφραστα, ανείπωτα,
[11] τύπος = προτύπωση
[12] βεβυσμένα αντί βεβυθισμενα (κατά συγκοπή).
[13] Πορίζω (πόρος)= παρέχω, δίνω
[14] Τελώ = εκτελώ, κάνω, πραγματοποιώ, πληρώνω (τέλη κυκλοφορίας)
[15] Εύροιμεν = Ευχετική Ευκτική = είθε να βρούμε.
[16] Ίνα αιτιατ. του ις – ινός = κάτι λεπτό, τρίχα, εδώ ίνα (μυός) = η ίνα του μπράτσου, η δύναμη γενικά.
[17] ναίω (ναυς, navis, ναός, Νάουσα)= κατοικώ, ενοικώ, βρίσκομαι
(συγγ.) το Νέω – νέομαι (νόστος, νήχομαι, no – navi, νήσσα, νεύσις) =επιστρεφω, ναυάγιο (ναυς+ άγνυμι=καταστρέφω)=καταστροφή πλοίου
[18] απαρκέω= αρκούμαι, μένω ευχαριστημένος, συγκατατίθεμαι, συναινώ, απομακρύνω, σταματώ.
[19] νύττομαι (νύξη)=θίγω, πληγώνω
[20] προσαυδώ=(προς+αυδώ = μιλώ, αυδή=φωνή)=μιλώ προς κάποιον, απευθύνομαι, παρακαλώ.
[21] Εκφαυλίζω=εξετευλίζω, περιφρονώ
[22] άπλητος (α+πλη-σίον)= απλησίαστος
[23] Άσπετος (α+ειπειν)= ανείπωτος, απερίγραπτος
[24] Ροιζηδόν από ροΐζος = συριγμός βέλους, πτηνών φιδιού
[25] κευθμών – ωνος = κρυψώνας, ο βαθύς και σκοτεινός κρυψώνας του Άδη.
[26] άρκιος (του αρκώ) = αρκετός, επαρκής, ασφαλής, άρκειος (άρκτος) = θηριώδης σαν την άρκτο άρκυος = δίχτυ κυνηγιού, γυναικεία κόμη
[27] Κύουσα (κύω=κυοφορώ) =κυοφορούσα, εγκυμονούσα
[28] νεανικώς = σταθερά, ζωηρά, βίαια, ενθουσιωδώς
[29] άληκτος = ο μη λήγων, ο διαρκής
[30] Λύμη = ξέπλυμα, βρωμιά (τα λύματα του βόθρου), λύμη = υβριστική μεταχείριση, όλεθρος, καταστροφή.
[31] Δειμαίνω= τροβάζω, φοβάμαι (δείμα = φόβος, τρόμος)
[32] Τεθηγμένος , μετοχή Παρακειμένου (Θήγω = οξύνω, ακονίζω, περιποιούμαι με τέχνη)
[33] Ράον (συγκρ. Βαθμός του ράδιος = εύκολος)ευκολότερο
[34] Στέργω (στοργή) =δείχνω στοργή, προτιμώ
[35] Εργώδης, ες= κοπιαστικό
[36] Συντόνως (σύντονος= ο τεντωμένος ισχυρά) = με συντονισμένες προσπάθειες, με τεταμένη την προσοχή, με περίσκεψη.
[37] Πέφυκα, (παρακείμενος του φύω) =είμαι εκ φύσεως
[38] παράγομαι = παρέρχομαι, εκλείπω, ξεπερνιέμαι παρηγμένη σκιά = ξεπερασμένη σκιά
[39] Τετευχώς αντύ τετυχηκώς του τεύχω = πετυχαίνω
[40] Ποτνιώμαι = οδύρομαι, θρηνώ δυνατά, ικετεύω με κραυγές.
[41] νέμοις = μακάρι να δώσεις, να χαρίσεις (ευχετική ευκτική)
Leave a Reply