Της Μαρίας Λουπίδου
Η ανακουφιστική φροντίδα αρχίζει τη στιγμή που κάποιος παύει να είναι μόνος με τον πόνο του. Όταν συγκροτείται μια κοινότητα παρουσίας γύρω από έναν άνθρωπο που δοκιμάζεται. Ένας επαγγελματίας υγείας, ένας φροντιστής, ένας συγγενής, ένας κοινωνικός λειτουργός• πρόσωπα διαφορετικά που συναντώνται γύρω από μια κοινή επιθυμία: να μην εγκαταλειφθεί κανείς στην οδύνη του. Το νέο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανακουφιστική Φροντίδα αποτελεί μια σημαντική προσπάθεια να μετατραπεί αυτή η ηθική της παρουσίας σε δημόσια πολιτική.
Πιο πρακτικά, για να το κατανοήσουμε ας σκεφτούμε μια άλλη ομάδα που γνωρίζουμε καλά. Μια ομάδα που συνεργάζεται για να φέρει στον κόσμο μια νέα ζωή.
Γύρω από κάθε έγκυο γυναίκα συγκροτείται ένας κύκλος φροντίδας: ο γυναικολόγος, η μαία, οι άνθρωποι που τη συνοδεύουν. Ανάμεσά τους, η μαία κατέχει μια ιδιαίτερη θέση. Συχνά βρίσκεται εκεί από τις πρώτες ημέρες της εγκυμοσύνης, προσφέροντας γνώση, καθοδήγηση και κυρίως παρουσία. Συνοδεύει τη γυναίκα στην αναμονή, τη στηρίζει στον πόνο του τοκετού και παραμένει δίπλα της στις πρώτες αβέβαιες ημέρες της νέας ζωής. Δεν αντικαθιστά τον γιατρό ούτε περιορίζεται σε τεχνικά καθήκοντα. Γίνεται ο άνθρωπος που βοηθά να μετατραπεί ένα βιολογικό γεγονός σε ανθρώπινη εμπειρία.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην ανακουφιστική φροντίδα.
Αν και η μαία και η ανακουφιστική φροντίδα υπηρετούν διαφορετικά σημεία της ανθρώπινης διαδρομής, μοιράζονται μια κοινή φιλοσοφία: την πεποίθηση ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη όχι μόνο από θεραπεία αλλά και από συνοδεία. Όχι μόνο από τεχνική επάρκεια αλλά και από σχέση. Να μη μείνει κανείς μόνος απέναντι σε μια βαθιά μεταμορφωτική εμπειρία.
Η ανακουφιστική φροντίδα αναλαμβάνει να ανακουφίσει τα συμπτώματα μιας σοβαρής νόσου, να υποστηρίξει τον ασθενή και την οικογένειά του, να βοηθήσει στη διαχείριση του φόβου, των αλλαγών και των νέων συνθηκών που επιβάλλει η ασθένεια. Εκπαιδεύει, καθοδηγεί, συντονίζει, ακούει. Όπως η μαία μαθαίνει στους νέους γονείς πώς να φροντίσουν το νεογνό τους, έτσι και η διεπιστημονική ομάδα της ανακουφιστικής φροντίδας βοηθά την οικογένεια να φροντίσει τον άνθρωπό της με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και αγάπη.
Πάνω απ’ όλα, και οι δύο προσεγγίσεις αναγνωρίζουν κάτι θεμελιώδες: ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να παραμείνει υποκείμενο της δικής του ιστορίας. Η μαία σέβεται τις επιλογές της γυναίκας για τον τοκετό της. Η ανακουφιστική φροντίδα σέβεται τις επιθυμίες, τις αξίες και τις προτεραιότητες του ασθενούς. Δεν αποφασίζει γι’ αυτόν· τον βοηθά να συνεχίσει να αποφασίζει για τον εαυτό του.
Γι’ αυτό η ανακουφιστική φροντίδα δεν αφορά μόνο το τέλος της ζωής. Αφορά την ποιότητα της ζωής που συνεχίζει να υπάρχει ακόμη και μέσα στην ασθένεια. Αφορά τη διατήρηση της αξιοπρέπειας, της σχέσης και του νοήματος όταν όλα μοιάζουν να απειλούνται. Η ανάπτυξή της δεν αποτελεί απλώς μια υγειονομική μεταρρύθμιση· αποτελεί δείκτη του πολιτισμού και της ανθρωπιάς μιας κοινωνίας.
Αν μέχρι εδώ επέλεξα να συγκρίνω την ανακουφιστική φροντίδα με τη φροντίδα που προσφέρει η μαία, το έκανα γιατί πιστεύω ότι το Εθνικό Σχέδιο Δράσης μπορεί να γίνει η συνθήκη μέσα από την οποία θα γεννηθεί μια διαφορετική κουλτούρα φροντίδας στη χώρα μας. Τόλμησα να φέρω κοντά δύο στιγμές που μοιάζουν εκ πρώτης όψεως ασύμβατες: τη γέννηση μιας ζωής και τη στιγμή που η ζωή δοκιμάζεται από μια σοβαρή ασθένεια. Όχι γιατί είναι ίδιες, αλλά γιατί και στις δύο περιπτώσεις αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η παρουσία ανθρώπων που γνωρίζουν να φροντίζουν. Ίσως, τελικά, ο πολιτισμός μιας κοινωνίας να μην κρίνεται μόνο από τον τρόπο με τον οποίο υποδέχεται τη ζωή, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο στέκεται δίπλα της όταν γίνεται πιο εύθραυστη, προσφέροντας ανακούφιση, αξιοπρέπεια και συντροφικότητα.
Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι το έργο τέχνης του ClaudioParmiggiani με τίτλο «Luce, Luce, Luce” (Φως, Φως, Φως) που παρουσιάζει ένα έντονο φως που ξεχύνεται μέσα από μια ανοιχτή πόρτα. Αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια της τέχνης να ξεπεράσει το δισδιάστατο πλαίσιο του πίνακα και να αγγίξει μια πνευματική ή εννοιολογική διάσταση μέσω του φωτός.
Leave a Reply